Wanroij, torenuurwerk

Wanroij, torenuurwerk St.Corneliuskerk.

Door Toon Michiels, Vierlingsbeek 18 april 2013 

Kerk Wanroij 1743 getekend door Jan de Beijer Bron: Noordbrabants Museum

Kerk Wanroij 1743 getekend door Jan de Beijer Bron: Noordbrabants Museum

Op een tekening rechts van Jan de Beijer uit 1743 is te zien dat er toen nog geen torenuurwerk in de toenmalige kerktoren aanwezig was. Ook op de foto van de kerk uit 1844 is geen spoor van een klok te ontdekken. In 1910 is de huidige kerk gereed gekomen, die overigens rechts naast de kerk van 1844 werd gebouwd. Vermoedelijk heeft Wanroij pas in 1910 een torenuurwerk in de huidige kerk gekregen, maar wel meteen een bijzonder groot uurwerk dat de tijd aangaf op vier wijzerplaten. Het dorp lag toen nog afgelegen, aan de rand van de Peel, waar  na 1900  op de padden in het Broek en Broekkant na, wat meer leven in het dorp kwam. Met onder andere de kerk, een melkfabriek in 1907, en een verharde weg naar Haps in 1922. De huidige St. Corneliuskerk is van 1910, het is een rijksmonument. De toren begint op 16 meter boven Amsterdams peil, en de coördinaten zijn :  51° 39′ 22″ NB  en op 5° 49′ 12″ OL Tijdens mijn bezoek aan het torenuurwerk, ben ik in gezelschap van drie leden van de klokkengroep Vierlingsbeek, waaronder  de 83 jarige Jan Donkers uit Wanroij. Hij vertelde dat de inmiddels computer gestuurde klok op de halve uren ook de hele uren slaat! ( Hier kom ik verder in dit artikel op terug). Op de makkelijk lopende wenteltrap die in een zijtoren zit, is men na tachtig treden bij het uurwerk. Hier houdt de wenteltrap op en kan men verder via houten ladders, die tegenwoordig voorzien zijn van een leuning naar de wijzerplaat, die een tiental meters hoger zit. Na 30 treden namen we een kleine pauze bij het koor. Daarna klommen we verder naar het uurwerk. Op het eerste gezicht een mooi groot uurwerk van B.Eijsbouts uit Asten, maar nadat we het eens goed hadden bekeken misten we toch het een en ander: het gangrad met het anker, de slinger, de grondraderen en de windvangers. Het is allemaal wel te restaureren, maar toch is het jammer dat ze deze onderdelen niet bewaard hebben. Op zich niet vreemd dat er tijdens of na de eerdere  elektrificatie van het uurwerk, de niet meer benodigde onderdelen werden bewaard, daar niet iedere kerkbestuurder oog heeft voor dit soort zaken. Hun grootste zorg was dat het uurwerk makkelijker te bedienen was en weer de juiste tijd aangaf.

Jan Donkers bekijkt het uurwerk.

Het uurwerk is van B.Eijsbouts uit Asten, het is een werk met een Graham gangsysteem en heeft twee slagwerken. Het ene slagwerk sloeg de hele uren op de grote klok, en het eerste kwartier met een slag op de kleine klok. En het andere slagwerk  sloeg op het half uur de komende uren op de kleine klok en het laatste kwartier  met een slag op de grote klok. Op dit moment is het mij nog niet duidelijk wanneer het uurwerk voorzien is van een elektrische aandrijving en besturing d.m.v schakelaars. Veel uurwerken zijn rond de 1950 omgebouwd. Daar is misschien met een duik in de kerkarchieven een antwoord op te geven. Het uurwerk toont veel gelijkenis met het torenuurwerk  uit 1916 van B.Eijsbouts in de Bartholomeuskerk  te Schoonhoven, het goud en zilverstadje.  In een catalogus  uit 1910 van B.Eijsbouts staan dergelijke uurwerken met de prijs van toen. De kerkklok is in 2001 voorzien van een Teleklok computer en wordt nu computergestuurd, en ”ontvangt” de tijd van de atoomklok in Mainflingen (Duitsland). Het geheel is  in onderhoud van, M. van de Kerkhof Ingenieursbureau B.V. in Beek en Donk. Toch mooi Jan, als je elk kwartier kunt horen hoe laat het is! Tijd en temperatuur. De dag dat ik het torenuurwerk van de kerk van Wanroij bezocht was het jaarlijks hoogtepunt van de paddentrek. Dat padden op een bepaalde tijd gaan trekken heeft met tijd en  temperatuur te maken. Dat temperatuur ook met ”de tijd van slingerklokken” te maken heeft is een bekend gegeven, doch van geen invloed voor de paddentrek.   Bezienswaardigheden! Achter de kerk ligt het Giesenplein, waar een mooie beeldengroep ”Vrouwen van de Bron” in een fontein, de oude dorpspomp, en een beeld van ”De Pad”* te zien zijn.Eveneens ligt er de ingang naar de Corneliushof, een heemtuin die in de oude kloostertuin door de plaatselijke IVN in 1984 is ingericht, met diverse beelden .* Wanroij wordt tijdens de carnaval ”Het Padderiek” genoemd. Hieronder de foto serie:

Jan Donkers bekijkt het uurwerk.

Het kabinet met uurwerk.

 

Slagschijf is vervangen door een nokkenschijf met schakelaar.

 

Gaand werk met haakde overbrenging naar de wijzerplaat.

 

Slagwerk aan de rechterzijd.

 

B.Eijsbouts Asten.

 

De oude luid installatie, die nog onder het uurwerk staat.

 

Haakse overbrengingen voor de wijzerplaten.

 

Aandrijving slagwerk.

 

Kerk vanuit het Giesenplein gezien.

De Pad

Jan Donkers bekijkt de teksten die in de muur zijn gekrast!

                                      St.Corneliuskerk in 1844  (Collectie BHIC)

De mooi gevormde assen.

Boven de kerkgewelven.