Herinneringen aan andere tijden.

Door Toon Michiels,Vierlingsbeek 29 oktober 2014

Castenray,  (Meer over Castenray via ‘links’  na de laatste foto)

De schaatsenrijder - kopie - kopie

voor mij een dorp met veel herinneringen. Niet dat ik er ooit gewoond, gewerkt of verkering heb gehad, nee het waren herinneringen op sportief gebied. In de jaren negentig van de vorige eeuw, ben ik ontelbare keren door het gebied geskeelerd. Komende vanaf Vierlingsbeek via Oostrum en Oirlo onder de A73 door, dan via de vroegere  rijksweg tot de café van Jack Heze, nu de Köster. Hier gingen we linksaf de Lollebeekweg op, daarna de Vliegert, een mooi en vooral rustig weggetje door het golvend landschap. Soms mooi gelegen tegen de bosranden van de Câselse Berg. Daarna via de Overbroekseweg, Veulenseweg, tot de Middenpeelweg, en weer terug naar Castenray.

Op deze foto heeft de kerk al een uurwerk met wijzerplaat. (Bron: Wikimedia/RCE (1909)

Op deze foto heeft de kerk al een uurwerk met wijzerplaat. (Bron: Wikimedia/RCE (1909)

Ook hebben we daar diverse skeeler toertochten van de SBS, dat voor Skeeler- Bond- Nederland staat of beter gezegd stond, gereden.  Met soms een pauze bij het Café van Jacques Heze, nu Café de Köster. De toenmalige eigenaar en zijn broer Rien, waren zelf fervente schaats liefhebbers. In die tijd heb ik er nooit aan gedacht dat ik er nog eens over zou schrijven. Echter na mijn actieve sport leven, las ik in een krantenartikel over een standbeeld van een schaatser in Castenray. Dat standbeeld moest ik zien, dus op een zondagmiddag er naar toe. En jawel, niet alleen in Friesland zijn er klokkenmakers en staan er standbeelden van schaatsers, maar, nu dus ook in het zuiden van het land. En wel bij de Câselse Vennen, op een plaats waar wij als skeeleraars nooit kwamen. Terug naar de tegenwoordige tijd, die in Castenray af te lezen is op de plaatselijke kerktoren.

1933 Kerk in Castenray toen nog met een wijzerplaat.

1933 Kerk in Castenray toen nog met een wijzerplaat.

Volgens de geschiedenis is in 1434 in Castenray al een kapel gewijd aan St. Matthias. Het hoge priesterkoor werd eind 15e eeuw tegen de kapel gebouwd. En op een foto uit 1909 is al een wijzerplaat op de voormalige kapelgevel te zien. In 1933 werd Castenray verheven tot parochie en werd de kapel verbouwd tot een kerk met vier traveeën en een hoge toren, met drie wijzerplaten.  

Torenuurwerk van Eisbouts uit 1943.

Torenuurwerk van Eisbouts uit 1943.

Het Eisbouts uurwerk met vierde wijzerplaat en elektrische opwinding, is in gebruik genomen op vrijdag 5 maart 1943, en heeft het opblazen van de toren door de Duitsers zo te zien glansrijk overleefd. Een wonder! Nee, op nieuwe dingen is men in het algemeen zuinig. En nadat de Parochianen op 25 oktober 1944 na de H.Mis te horen kregen dat de toren zou worden opgeblazen door de Duitsers, is het uurwerk in allerijl naar de kelder verplaatst. In 1946 is het uurwerk met één wijzerplaat tijdelijk op een noodkerk geplaatst. En nadat in 1949 de nieuwe toren gereed was, werd het uurwerk met vier wijzerplaten daarheen verplaatst. Inmiddels wordt de tijd via een computer gestuurd systeem aangegeven. Zoals het ijsmaken op de kunstijsbanen ook door computers wordt aangestuurd. Het uurwerk en de schaatser zijn toch mooie herinneringen aan andere tijden.

Op onderstaande rekening uit de Parochiekroniek van 1942 staat vermeld: ” en drie koperen cijferringen” een cijferring zat al op de noodkerk is mijn vermoeden. “Anders had er bij gestaan vier voor de prijs van drie ” In ieder geval zaten er op de kerk na 1942 vier wijzerplaten.

Na 1934 heeft de kerk een toren met drie wijzerplaten

Na 1934 heeft de kerk een toren met drie wijzerplaten

1942 Uit de Parochiekroniek

Daar het torenuurwerk totaal versleten is, werd door het kerkbestuur besloten een nieuw torenuurwerk te plaatsen met automatische electrische opwinding en tevens een vierde wijzerplaat te plaatsen. Het werk zal worden uitgevoerd door B. Eysbouts Asten voor de som van f 790,-. Omdat er in de kerk geen krachtleiding ligt en geen materiaal is te krijgen, zal voorlopig een motor voor lichtleiding worden bijgeleverd, welke later kan vervangen worden door een krachtmotor. Voor dit nieuwe torenuurwerk is op heden 23 Oct.1942,  door vrijwillige bijdragen der Parochianen reeds bijeengehaald de buitengewoon grote som van éénduizend acht en veertig gulden en tachtig cent ( f 1048,80 ). Op 1 Nov. f 1087,80. Volgens gevonden rekeningen hebben de klokken gekost met klokkenstoel, complete luidinrichting en drie koperen cijferringen f 1875,- ( Naschrift van H. Rieter: “Dit bedrag is niet de juiste prijs, want er is een oude klok ingeleverd.”).

1942-Kerk-met-Patronaat-duidelijk-is-hier-de-vierde-wijzerplaat-te-zien

1942 De kerk met Patronaat en hogere toren met een  vierde wijzerplaat op de achterzijde.

De Schaatsenrijder, in Castenray.

De Schaatsenrijder, in Castenray.

De schaatsenrijder

De schaatsenrijder

Op deze foto heeft de kerk al een uurwerk met wijzerplaat. (Bron: Wikimedia/RCE (1909)

Op deze foto heeft de kerk al een uurwerk met wijzerplaat. (Bron: Wikimedia/RCE (1909)

1933 Kerk in Castenray toen nog met een wijzerplaat.

1933 Kerk in Castenray toen nog met een wijzerplaat.

1935 Kerk in Castenray

1935 Kerk in Castenray

 

Torenuurwerk van Eisbouts uit 1943

Torenuurwerk van Eisbouts uit 1943 (foto: Jan Strijbos)

Torenuurwerk van Eisbouts uit 1943.

Torenuurwerk van Eisbouts uit 1943. (foto: Jan Strijbos)

Kerk luchtfoto uit 1950, met op de voorgrond rechts(onze stop) nu Café De Köster.

Kerk luchtfoto uit 1950, met op de voorgrond rechts(onze stop) nu Café De Köster.

Voor meer informatie over het dorp Castenray bekijk onderstaande links.

http://www.dorpenvenray.nl/index2.php?pid=427&sub=2&taalkeuze=1

http://www.dorpenvenray.nl/index2.php?pid=175&sub=145&ssub=&taalkeuze=1&archweek=10&nid=4710

Stichting Heemkunde Genootschap Castenray: http://castenray.rooynet.nl/

Katwijk aan de Maas, en het torenuurwerk van de St. Martinus kerk.

Door Toon Michiels, Vierlingsbeek mei 2013 / 2014

Altijd even zwaaien!

Een jaar geleden op 10 mei 2013 had ik een afspraak met Willy Suppers in Katwijk om het torenuurwerk te bekijken. Katwijk is een klein dorp aan de Maas bij Cuijk, en vroeger in de regio bekend vanwege het veerpont over de Maas naar Mook. Het veerpont was niet rendabel meer sinds de aanleg van de A73 en  verdween. Een van de veerponten ” De God met ons III”  vaart na een kort uitstapje in Duitsland al weer jaren onder dezelfde naam in Ierland. Tegenwoordig is de ”Vrije markt Cuijk” gelegen in Katwijk de grote trekpleister, óók bij de klokkenliefhebbers. In vroegere tijden trok men ook op bedevaart naar de Lourdes of wel de ‘Mariagrot’. Deze grot is in 1887 gebouwd bij de huidige kerk die van 1884 is. (1884 is ook het jaar, dat de meridiaan van Greenwich de internationale nulmeridiaan werd.)

Het torenuurwerk uit 1913 van de firma F.C. Rochlitz uit Berlijn, is echter al enkele decennia buiten bedrijf. Vermoedelijk is tijdens de restauratie van de kerk in de jaren 1950/ 1955 het uurwerk al geëlektrificeerd.Als je eens op de vrije markt in Cuijk komt is het maar 1 kilometer naar de kerk met zijn mooie toegangspoort. Het is een mooi gebouw met een klein parkje, waarin een monumentale mammoetboom (Sequoiadendron gigantum) van ongeveer 125 jaar staat en ongeveer 30 meter hoog. En het moet gezegd worden op het uurwerk na, was alles tip top schoon. Een impressie van het uurwerk, de kerk en het park geven de onderstaande foto’s weer.

* DFC 77 staat voor: D= Duitsland, F= Frankfurt, C= Type modulatie en draadgolf,        77= 77KHz is de draadgolf frequentie

Het uurwerk van de F.C. Rochlitz uit Berlijn.

Een schoonmaakbeurt nodig.

Kabinetkast met aan de rechterzijde de gewichten.

Het gangsysteem.

Tandwiel met Slagschijf.

De as die naar de wijzers loopt.

Puntgave tandwielen.

Nogmaals het gangsysteem vanuit een andere hoek gezien.

Rik Peters en Willy Suppers voor het uurwerk.

Werkbrug(gen) boven de gewelven.

Jacquline Rutten zwaait nog even vanuit het Angulestorentje.

 

Er waren toch mensen geweest bij de grot.

Een echte steen, in het beton.

Detail foto van de poort.

De ”gesigneerde” deur in de toren naar de gewelven, was F. hier!

Sambeek, Sint Janstoren.

Tower in Disguise! 

Door: Toon Michiels, Vierlingsbeek  1 mei 2013

mpressie door Jos Kuijpers naar een tekening uit 1768 van een onbekende tekenaar. (2) - kopieAls je Sambeek binnenrijdt vanuit Vierlingsbeek, vang je bij het naderen van de bebouwde kom, in één beeld, de St.Janstoren  en de Lindeboom, twee van de vier trekpleisters van Sambeek. De andere twee zijn de jaarlijkse Lindefeesten en de stuw in de Maas. Sta je onder de toren dan trekt het imposante kunstwerk van de duivel, wat mij deed denken aan het lied  “Devil in Disguise van Elvis Presley”,  veel meer aandacht dan de 47 meter hoge toren. De toren stamt uit de 15eeeuw en wordt op dit moment gerestaureerd.  Reden voor mij om de vermomde Sint Janstoren eens te bezoeken. Vooral om het torenuurwerk te bekijken,Sambeek door Jan de beijer - kopie (2) want je weet nooit of de nog steeds aanwezige duivel weer wat aan het uitspoken is. Waarom Sambeek in de volksmond “ De Knoeper ” zo’n imposant bouwwerk bezit, gezien het aantal inwoners, is mij niet duidelijk. De naam van de plaatselijke carnaval vereniging  “ De Knoepers ” is er van afgeleid. Het is alsof de duivel er mee speelt, want de toren heeft in het verleden al heel wat te verduren gehad.

In-Disguise-[1]Nadat de toren in 1702 door bliksem getroffen was en van binnen geheel uitgebrande duurde het tot 1739 voor hij weer hersteld was. Op de tekening van Jan de Beijer uit 1743 is in ieder geval een uurwerk afgebeeld, en het is wel zeker dat er een smeedijzeren uurwerk in heeft gezeten. Ook in 1944 is de toren zwaar beschadigd en in twee restauraties pas in 1960 weer hersteld. Het was mij duidelijk dat er in al die eeuwen meerdere uurwerken in gestaan hebben, en aangezien de vroegere uurwerken enorme  smeedijzeren gevaartes waren was dat natuurlijk geen reden om een zo kolossale toren te bouwen! Van de eerdere uurwerken zijn tot heden geen gegevens gevonden, jammer want er werkten en woonden in het naburige  Boxmeer diverse uurwerkmakers, o.a. de Remmens, en volgens oude geruchten zou er ook in Sambeek een ”uurwerkfabriekje” hebben gestaan.1 aa-BWB1931_1224_00002-Sambeek-2-kopie[1] - kopie

 

19 verdiepingen.

De toren stond er nu bij als een wolkenkrabber van negentien verdiepingen, ieder verdieping voorzien van een levensgroot nummer. Binnen gaf die mij het gevoel in een liftschacht van een oude wolkenkrabber in Manhattan te staan, gezien de kabels en de vele beton constructies die de toren verstevigen. Het mechanisch uurwerk uit 1950 van ”De Klok” uit Aarle Rixel  stond er echter in volle glorie in een uurwerkkabinet. Het uurwerk is in “vettige” maar zeer goede staat en zou nog vele decennia meekunnen. En de duivel in de legende van het duvelklökske was in mijn ogen niet zo bij de tijd, anders had deze niet het klökske maar het hart (lees: uurwerk) meegenomen en in het Luneven gedeponeerd.

248 jaar verschil tussen de compositie foto en de impressie van Jos Kuipers naar een tekening van een onbekende tekenaar uit 1768.

248 jaar verschil tussen de compositie foto en de impressie van Jos Kuipers naar een tekening van een onbekende tekenaar uit 1768.

T. Daelmans Klokken en Uurwerken uit Helmond is een van restaurateurs.

T. Daelmans Klokken en Uurwerken uit Helmond is een van restaurateurs.

De huidige restauratie is al weer gereed, waarbij het mechanische uurwerk werd uitgeschakeld, en vervangen door een computer gestuurd systeem.  Maar het blijft wel lopend in de toren staan. Meer gegevens over de geschiedenis en productie van de  firma  ”De Klok”  vindt je op deze site onder  (Torenuurwerkfabriek ‘De klok’ en ‘M. van de kerkhof ingenieursbureau’.).

 

Henk Peters bij het uurwerk.

foto: Jos Kuipers

Toin Daelmans met en in een bakkie bij de wijzerplaten   foto: Jos Kuipers

4) 12-09-2008 Jos Kuijpers Sambeek (3) - kopie - kopie5) 12-09-2008 Jos Kuijpers Sambeek (5) - kopie

foto van de lindeboom en toren, vanuit een blik !

 

Je kun de scheuren in de lengterichting zien.
BronWikimediaRCE (1954)

As gé meje unne auto, vliegtuuugg, trein of boot Sambéék noadert,  kan den torren ów nie ontgoan, ók al blééft dieén duvel doar stoan!

Het uurwerkkabinet.

Binnenwijzerplaat

De gewichten hebben de ruimte in de met beton versterkte toren.

Detail van het uurwerk.

Motor opstelling voor de luidklokken en gewichten.

Alsof je in een liftschacht bent.

Naamplaatje.

Overbrenging van uurwerk naar de wijzers.

Sluitschijf / Slagschijf

Nog maar lichte slijtage aan de tandwielen na 62 jaar.

Te veel vet !

 

De tandwielen hebben amper een spoor van slijtage.

Opwindtrommel!

Met Grahamgang ankergang

De toren in embleem van De Knoepers.

 

Sambeeks Heem

 

Sambeek door Jan de beijer

Op deze tekening van Jan de beijer uit 1743, heeft de toren al een uurwerk

 

Tekening van de Duivel uit de Codex Gigas 1230

 

Ledeacker, torenuurwerk.

Ledeacker, Torenuurwerk in de St. Catharina van Alexandrië kerk.

Door Toon Michiels, Vierlingsbeek 30 april 2013

Ledeacker liep in de vijftiende eeuw  vooruit op de omliggende dorpen, ze hadden er al een laatbank later schepenbank. Ledeacker is mij ook niet vreemd aangezien ik er drie jaar heb gewoond, in de Ledeackersestraat.  Lede betekent waterloop, en die waren er twee zover ik weet. De Tovensche Beek aan de kant van Wanroij en de Ledeackerse Beek aan de kant van  St.Anthonis, en ertussenin akkers, en dan is de naam meteen duidelijk.

Tijdens de kermis begin jaren zeventig trof ik in het dorpscafé tot mijn grote verrassing Grad Kuipers aan de bar. Ome Grad uit Handel voor mij, met zijn welbekende sigaar in de mond bood hij me direct een pilsje aan zonder zijn sigaar uit de mond te nemen. Ome Grad was voor mij een mix van Charlie Chaplin en Oliver Hardy. Hij had het grootste plezier aan de bar, en met mijn komst en meer bier werd het een super gezellige dag. Iedereen kende ook Grad, en ik dacht hoe kan dat! Maar ome Grad bleek jarenlang bij de familie van den Berg alias ”De schoester”als schildersknecht te hebben gewerkt. De families van den Berg waren middenstanders, die een  bakkerij en schildersbedrijf runde tegenover de kerk. Sjef de Schoester het schildersbedrijf en  Bernard de bakkerij.  De zoon Pieter  gebruikte de wijzerplaat van de kerktoren wel eens als schietschijf met zijn windbuks. Grote schade heeft hij niet aangericht, tenminste volgens mijn camera. Wel is de wijzerplaat toe aan restauratie.

Verrassend,

Martien Jans, wijst naar de ketting.

was het dat ik met een achterneef, Martien Jans, het uurwerk ging bezoeken. Martien was vroeger metselaar van beroep en heeft jarenlang het uurwerk onderhouden. Hij vertelde voor we de toren in gingen met gepaste trots, dat hij het  uurwerk al eens had gerepareerd. Hij legde mij haarfijn uit hoe hij een nieuwe ketting voor de constante aandrijfkracht op het loopwerk enkele tienden millimeters had verkleind. Dit was wel een knap staaltje en geduldig werk, om die honderdvijfenzeventig schakels exact hetzelfde kleiner maken. Binnen volgde nog een verrassing in de kerk, die in 1896  nadat het klokkentorentje op het dak door de bliksem was getroffen, een nieuwe voorgevel en een toren kreeg.

Namelijk je staat er niet bij stil,dat iemand in Ledeacker de gewichten van de torenklok twee keer in de week handmatig gaat  opdraaien.  Dat gebeurt al vierennegentig jaar, dat neerkomt op 9776 keer! En ook luiden ze de klok nog met de hand voor bijeenkomsten en andere gelegenheden. Tja, tijd is in ‘t Leker geen geld. Op dit moment luiden de klokken in Vierlingsbeek, voor de nieuwe Koning Willem Alexander. Het in perfecte en originele staat verkerende uurwerk is volgens Martien uit 1919.  Jammer dat het plaatje  van de bouwer B.Eijsbouts uit Asten ontbreekt, dit is nog niet zo lang geleden verdwenen.

Waar is het naamplaatje!

Op 15 mei 2013 heb ik de juiste gegevens van de “Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk” via dhr. L. Romeyn gekregen. Het serie nummer van het uurwerk van de Fa. B.Eijsbouts is 658 en het uurwerk is geleverd op 24 september 1919. Op een tekening van Jan de Beijer van de kerk staat nog geen uurwerk afgebeeld.


Foto: Twan Jans. In de prijscourant van B.Eijsbouts uit 1910 staat dat het een uurwerk is voor middelbare torens. Met een slagwerk voor de hele uren voluit, en de halve uren met een slag. Ook heeft het een constante kracht systeem wat een voorzienig is om het gaand werk door te laten lopen tijdens het opwinden. De prijs van zo een uurwerk lag indertijd tussen de 500 en 700 gulden. Of er tussen 1896 en 1919 ook al een uurwerk in heeft gestaan is onbekend. Het is ook niet te zien aan andere sporen in de toren, dit ook omdat er regelmatig verbouwingen en reparaties hebben plaats hebben gevonden sinds 1896. Als de klok eens stilstaat of bijgezet moet worden kan men in Ledeacker altijd terugvallen op de mooie zonnewijzer van Juul Baltussen voor de kerk.

Bliksem!

Bij het bezoek aan de toren trok de bliksemafleider mijn aandacht. Daarbij dacht ik, je zal daar hoog in de toren zitten als klokkenmaker, tijdens onweer! Ook kon ik mij niet voorstellen dat er lieden zijn die voor zo’n draadje , zo veel riskeren voor wat geld. Later nadat ik de geschiedenis van Ledeacker opzocht, bleek dat Ledeacker een bedevaartplaats van 1891 tot 1973 is geweest, nadat de kerk diverse keren door de bliksem was bezocht. Bedevaartgangers kwamen voor de heilige Donatius, bescherm heilige tegen onweer, bliksem, hagel en brand.  Donatius doet mij denken aan doneren en dat zou ook wel eens een reden kunnen zijn geweest om er een bedevaart plaats van te maken! Het heeft dan ook even geduurd voordat men daar toestemming voor kreeg. Wat misschien wel met concurrentie van andere bedevaartplaatsen te maken had. Tegenwoordig zoeken dorpen ook een reden om als toeristische plaats in aanmerking te komen, zodat de winkels op zondag open kunnen zijn.

Dat Ledeacker nu geen bedevaartplaats meer is,daar kan de plaatsing van een bliksem afleider ook mee te maken hebben want sindsdien is de kerk ook niet meer afgebrand. Er dient zich nu wel een andere dreiging aan, uit onverwachte hoek. Want tot grote verbazing van Martien kwamen midden in de kerk drie tegels omhoog. Het bleek dat een wortel van een van de acacia bomen  voor de kerk dit veroorzaakte, en gezien de afstand bijna een wonder! Inmiddels zijn ze door Martien weer netjes terug gelegd. Of dit onder de verzekering valt, weet ik niet, wel dat je voor hagel- ,  storm- en bliksemschade kan verzekeren. Bliksemafleiders zijn er vanaf eind 19 eeuw veel geplaatst op kerken en andere gebouwen. Andere middelen om de bliksem te bezweren waren er vroeger ook. De Kelten en Germanen plaatsen Lindebomen, en volgens het christelijk geloof, kon men door het luiden van de klokken ook de bliksem breken?

Ledeacker tekening Jan de Beijer 1743

De zonnewijzer, en zon natuurlijk!                       (Gemaakt door Juul Baltussen)

 

Tot zover zat de wortel onder de vloer.

De haakse overbrenging naar de wijzeplaat.

Gangrad en slinger ophanging.

De nieuwe ketting.

Nogmaals de slingerophanging.

Het uurwerk.

De gaten voor de gewichten.

Graham gang.

Slijtage na 93 jaar !

Haakse overbrenging die naar de wijzerplaat loopt.

Hier achter de voortrein zit de wijzerplaat.

Trommel met palwiel en pal.

Wat een prachtige tandwielen, en daar achter de slinger ophanging.

De klok waarop de uren worden geslagen, maar die ook als luidklok dienst doet. Het dunne draadje loopt naar het uurwerk.

Als je naar boven kijkt, zie je de gaten waar de gewichten door zakken.

Een van de gewichten.

De deur vanuit het uurwerk gezien, de toeren is maar amper twee bij twee meter.

De dak constructie boven het schip.

Zelf nu nog wordt de eik binnen in de toren nog als aanplakzuil benut, op stukken lei  de aantekeningen.

De kunstig gemetselde gewelven.

Foto: Twan Jans.

Geleiding rollen voor de kabels van de gewichten.

Kerk Ledeacker  (uit archief Twan Jans)

Kerk Ledeacker (uit archief Twan Jans)

 

En de haan houdt alles in de gaten!

Wanroij, torenuurwerk

Wanroij, torenuurwerk St.Corneliuskerk.

Door Toon Michiels, Vierlingsbeek 18 april 2013 

Kerk Wanroij 1743 getekend door Jan de Beijer Bron: Noordbrabants Museum

Kerk Wanroij 1743 getekend door Jan de Beijer Bron: Noordbrabants Museum

Op een tekening rechts van Jan de Beijer uit 1743 is te zien dat er toen nog geen torenuurwerk in de toenmalige kerktoren aanwezig was. Ook op de foto van de kerk uit 1844 is geen spoor van een klok te ontdekken. In 1910 is de huidige kerk gereed gekomen, die overigens rechts naast de kerk van 1844 werd gebouwd. Vermoedelijk heeft Wanroij pas in 1910 een torenuurwerk in de huidige kerk gekregen, maar wel meteen een bijzonder groot uurwerk dat de tijd aangaf op vier wijzerplaten. Het dorp lag toen nog afgelegen, aan de rand van de Peel, waar  na 1900  op de padden in het Broek en Broekkant na, wat meer leven in het dorp kwam. Met onder andere de kerk, een melkfabriek in 1907, en een verharde weg naar Haps in 1922. De huidige St. Corneliuskerk is van 1910, het is een rijksmonument. De toren begint op 16 meter boven Amsterdams peil, en de coördinaten zijn :  51° 39′ 22″ NB  en op 5° 49′ 12″ OL Tijdens mijn bezoek aan het torenuurwerk, ben ik in gezelschap van drie leden van de klokkengroep Vierlingsbeek, waaronder  de 83 jarige Jan Donkers uit Wanroij. Hij vertelde dat de inmiddels computer gestuurde klok op de halve uren ook de hele uren slaat! ( Hier kom ik verder in dit artikel op terug). Op de makkelijk lopende wenteltrap die in een zijtoren zit, is men na tachtig treden bij het uurwerk. Hier houdt de wenteltrap op en kan men verder via houten ladders, die tegenwoordig voorzien zijn van een leuning naar de wijzerplaat, die een tiental meters hoger zit. Na 30 treden namen we een kleine pauze bij het koor. Daarna klommen we verder naar het uurwerk. Op het eerste gezicht een mooi groot uurwerk van B.Eijsbouts uit Asten, maar nadat we het eens goed hadden bekeken misten we toch het een en ander: het gangrad met het anker, de slinger, de grondraderen en de windvangers. Het is allemaal wel te restaureren, maar toch is het jammer dat ze deze onderdelen niet bewaard hebben. Op zich niet vreemd dat er tijdens of na de eerdere  elektrificatie van het uurwerk, de niet meer benodigde onderdelen werden bewaard, daar niet iedere kerkbestuurder oog heeft voor dit soort zaken. Hun grootste zorg was dat het uurwerk makkelijker te bedienen was en weer de juiste tijd aangaf.

Jan Donkers bekijkt het uurwerk.

Het uurwerk is van B.Eijsbouts uit Asten, het is een werk met een Graham gangsysteem en heeft twee slagwerken. Het ene slagwerk sloeg de hele uren op de grote klok, en het eerste kwartier met een slag op de kleine klok. En het andere slagwerk  sloeg op het half uur de komende uren op de kleine klok en het laatste kwartier  met een slag op de grote klok. Op dit moment is het mij nog niet duidelijk wanneer het uurwerk voorzien is van een elektrische aandrijving en besturing d.m.v schakelaars. Veel uurwerken zijn rond de 1950 omgebouwd. Daar is misschien met een duik in de kerkarchieven een antwoord op te geven. Het uurwerk toont veel gelijkenis met het torenuurwerk  uit 1916 van B.Eijsbouts in de Bartholomeuskerk  te Schoonhoven, het goud en zilverstadje.  In een catalogus  uit 1910 van B.Eijsbouts staan dergelijke uurwerken met de prijs van toen. De kerkklok is in 2001 voorzien van een Teleklok computer en wordt nu computergestuurd, en ”ontvangt” de tijd van de atoomklok in Mainflingen (Duitsland). Het geheel is  in onderhoud van, M. van de Kerkhof Ingenieursbureau B.V. in Beek en Donk. Toch mooi Jan, als je elk kwartier kunt horen hoe laat het is! Tijd en temperatuur. De dag dat ik het torenuurwerk van de kerk van Wanroij bezocht was het jaarlijks hoogtepunt van de paddentrek. Dat padden op een bepaalde tijd gaan trekken heeft met tijd en  temperatuur te maken. Dat temperatuur ook met ”de tijd van slingerklokken” te maken heeft is een bekend gegeven, doch van geen invloed voor de paddentrek.   Bezienswaardigheden! Achter de kerk ligt het Giesenplein, waar een mooie beeldengroep ”Vrouwen van de Bron” in een fontein, de oude dorpspomp, en een beeld van ”De Pad”* te zien zijn.Eveneens ligt er de ingang naar de Corneliushof, een heemtuin die in de oude kloostertuin door de plaatselijke IVN in 1984 is ingericht, met diverse beelden .* Wanroij wordt tijdens de carnaval ”Het Padderiek” genoemd. Hieronder de foto serie:

Jan Donkers bekijkt het uurwerk.

Het kabinet met uurwerk.

 

Slagschijf is vervangen door een nokkenschijf met schakelaar.

 

Gaand werk met haakde overbrenging naar de wijzerplaat.

 

Slagwerk aan de rechterzijd.

 

B.Eijsbouts Asten.

 

De oude luid installatie, die nog onder het uurwerk staat.

 

Haakse overbrengingen voor de wijzerplaten.

 

Aandrijving slagwerk.

 

Kerk vanuit het Giesenplein gezien.

De Pad

Jan Donkers bekijkt de teksten die in de muur zijn gekrast!

                                      St.Corneliuskerk in 1844  (Collectie BHIC)

De mooi gevormde assen.

Boven de kerkgewelven.

Wanroij, torenuurwerk

Wanroij, torenuurwerk St.Corneliuskerk.

Door Toon Michiels, Vierlingsbeek 18 april 2013

Bron: Noordbrabants Museum

Bron: Noordbrabants Museum

Op een tekening rechts van Jan de Beijer uit 1743 is te zien dat er toen nog geen torenuurwerk in de toenmalige kerktoren aanwezig was. Ook op de foto van de kerk uit 1844 is geen spoor van een klok te ontdekken. In 1910 is de huidige kerk gereed gekomen, die overigens rechts naast de kerk van 1844 werd gebouwd. Vermoedelijk heeft Wanroij pas in 1910 een torenuurwerk in de huidige kerk gekregen, maar wel meteen een bijzonder groot uurwerk dat de tijd aangaf op vier wijzerplaten. Het dorp lag toen nog afgelegen, aan de rand van de Peel, waar  na 1900  op de padden in het Broek en Broekkant na, wat meer leven in het dorp kwam. Met onder andere de kerk, een melkfabriek in 1907, en een verharde weg naar Haps in 1922. De huidige St. Corneliuskerk is van 1910, het is een rijksmonument. De toren begint op 16 meter boven Amsterdams peil, en de coördinaten zijn :  51° 39′ 22″ NB  en op 5° 49′ 12″ OL Tijdens mijn bezoek aan het torenuurwerk, ben ik in gezelschap van drie leden van de klokkengroep Vierlingsbeek, waaronder  de 83 jarige Jan Donkers uit Wanroij. Hij vertelde dat de inmiddels computer gestuurde klok op de halve uren ook de hele uren slaat! ( Hier kom ik verder in dit artikel op terug). Op de makkelijk lopende wenteltrap die in een zijtoren zit, is men na tachtig treden bij het uurwerk. Hier houdt de wenteltrap op en kan men verder via houten ladders, die tegenwoordig voorzien zijn van een leuning naar de wijzerplaat, die een tiental meters hoger zit. Na 30 treden namen we een kleine pauze bij het koor. Daarna klommen we verder naar het uurwerk. Op het eerste gezicht een mooi groot uurwerk van B.Eijsbouts uit Asten, maar nadat we het eens goed hadden bekeken misten we toch het een en ander: het gangrad met het anker, de slinger, de grondraderen en de windvangers. Het is allemaal wel te restaureren, maar toch is het jammer dat ze deze onderdelen niet bewaard hebben. Op zich niet vreemd dat er tijdens of na de eerdere  elektrificatie van het uurwerk, de niet meer benodigde onderdelen werden bewaard, daar niet iedere kerkbestuurder oog heeft voor dit soort zaken. Hun grootste zorg was dat het uurwerk makkelijker te bedienen was en weer de juiste tijd aangaf.

Jan Donkers bekijkt het uurwerk.

Het uurwerk is van B.Eijsbouts uit Asten, het is een werk met een Graham gangsysteem en heeft twee slagwerken. Het ene slagwerk sloeg de hele uren op de grote klok, en het eerste kwartier met een slag op de kleine klok. En het andere slagwerk  sloeg op het half uur de komende uren op de kleine klok en het laatste kwartier  met een slag op de grote klok. Op dit moment is het mij nog niet duidelijk wanneer het uurwerk voorzien is van een elektrische aandrijving en besturing d.m.v schakelaars. Veel uurwerken zijn rond de 1950 omgebouwd. Daar is misschien met een duik in de kerkarchieven een antwoord op te geven. Het uurwerk toont veel gelijkenis met het torenuurwerk  uit 1916 van B.Eijsbouts in de Bartholomeuskerk  te Schoonhoven, het goud en zilverstadje.  In een catalogus  uit 1910 van B.Eijsbouts staan dergelijke uurwerken met de prijs van toen. De kerkklok is in 2001 voorzien van een Teleklok computer en wordt nu computergestuurd, en ”ontvangt” de tijd van de atoomklok in Mainflingen (Duitsland). Het geheel is  in onderhoud van, M. van de Kerkhof Ingenieursbureau B.V. in Beek en Donk. Toch mooi Jan, als je elk kwartier kunt horen hoe laat het is! Tijd en temperatuur. De dag dat ik het torenuurwerk van de kerk van Wanroij bezocht was het jaarlijks hoogtepunt van de paddentrek. Dat padden op een bepaalde tijd gaan trekken heeft met tijd en  temperatuur te maken. Dat temperatuur ook met ”de tijd van slingerklokken” te maken heeft is een bekend gegeven, doch van geen invloed voor de paddentrek.   Bezienswaardigheden! Achter de kerk ligt het Giesenplein, waar een mooie beeldengroep ”Vrouwen van de Bron” in een fontein, de oude dorpspomp, en een beeld van ”De Pad”* te zien zijn.Eveneens ligt er de ingang naar de Corneliushof, een heemtuin die in de oude kloostertuin door de plaatselijke IVN in 1984 is ingericht, met diverse beelden .* Wanroij wordt tijdens de carnaval ”Het Padderiek” genoemd. Hieronder de foto serie:

Jan Donkers bekijkt het uurwerk.

Het kabinet met uurwerk.

 

Slagschijf is vervangen door een nokkenschijf met schakelaar.

 

Gaand werk met haakde overbrenging naar de wijzerplaat.

 

Slagwerk aan de rechterzijd.

 

B.Eijsbouts Asten.

 

De oude luid installatie, die nog onder het uurwerk staat.

 

Haakse overbrengingen voor de wijzerplaten.

 

Aandrijving slagwerk.

 

Kerk vanuit het Giesenplein gezien.

De Pad

Jan Donkers bekijkt de teksten die in de muur zijn gekrast!

                                      St.Corneliuskerk in 1844  (Collectie BHIC)

De mooi gevormde assen.

Boven de kerkgewelven.

St.Oedenrode

Torenuurwerk Martinuskerk

Door Toon Michiels, Vierlingsbeek 10 februari 2013.

Tip

Gijs, last van de soesjes, poffertjes, of halve haan!

Gijs van Aarle uit Sint Oedenrode kom ik al een tiental jaren tegen op de Weissensee, en de ijsbaan van Eindhoven, zo ook dit jaar. Veel mensen kennen Gijs, als de warme bakker van Rooi. Ooit heeft Gijs nog eens speciale soesjes gemaakt gevuld met pudding voor het DSB- schaatsteam van Dick Scheringa. Een van de toenmalige ploegleden, Henry Ruitenberg, vertelde Gijs en mij in “Die Forelle” onder het genot van een glas bier dat de toenmalige verzorger van de ploeg de “helft” van deze soesjes waarschijnlijk al dagen in zijn auto had liggen, en dat daardoor de pudding in deze soesjes  zuur geworden. Voor een marathon in Eindhoven kregen de rijders van DSB Gijs zijn soesjes. Sommige waren niet te eten zei Henry Ruitenberg, en trok daarbij een gezicht alsof de smaak nog in zijn mond zat. Alle energie uit de soesjes kwam er weer als hete brei uit. Later bleek dat de andere helft van de soesjes wel goed waren, omdat deze ingevroren waren geweest. Het verbaasde Gijs toen wel dat de ploeg geen volgende partij soesjes meer bestelde. En de toenmalige verzorger zal mijn “tip” dat Gijs zijn soesjes meer energie opleverden dan alle moderne energie repen, niet meer van harte nemen. Gijs is inmiddels bakker af en de DSB ploeg bestaat ook niet meer.

Tip

Nadat ik dit jaar van de Weissensee terug was, belde Gijs mij op. Hij had een mooi artikel in “De MooiRooi Krant” gezien over de restauratie van het torenuurwerk van de Martinuskerk. Als je er interesse in hebt stuur ik het wel op, zei Gijs. Die interesse is er altijd zei ik tegen Gijs, mooi zo, dan zie je het wel verschijnen. En inder-daad het is een mooi artikel met een drietal foto’s van het omlaag takelen van het uurwerk. Verder staan er in het artikel datums over een lezing en bezichtiging van het uurwerk. Gijs tot ziens in Rooi, bij een bak koffie en een soesje!

Uit: De MooiRooi Krant

Hieronder volgt de tekst, en de foto’s van bovenstaand artikel uit de De MooiRooi Krant

Historisch uurwerk Martinuskerk wordt gerestaureerd

Het was veel inwoners van Sint-Oedenrode al opgevallen, de kerkklok van de Sint-  Martinuskerk loopt niet meer. En dat terwijl Sint-Oedenrode zich presenteert als een dorp dat bij de tijd is en een kerk heeft die met de tijdgeest meegaat. Het parochiebestuur van de Heilige Oda (HO) en het bestuur van de stichting Roois Cultureel Erfgoed (RCE) hebben de handen ineengeslagen en besloten tot restauratie van het historische uurwerk. Ondertussen heeft het parochiebestuur daartoe de opdracht verleend aan Koninklijke Eijsbouts Klokkengieterijen te Asten. Mede vanwege het feit dat RCE dit jaar haar 2e lustrum viert, zal aan de cultuurhistorische betekenis van deze klok de nodige aandacht worden besteed. Op de rol voor dit jaar staan:

•  een lezing over dit historische uurwerk en de klokken van Sint-Oedenrode door Bert Augustus, onze plaatselijke organist en medewerker van de genoemde klokkengieterij;

• de officiële ingebruikneming van het uurwerk in september tijdens de Open Monumenten Dagen;

• en een bezichtiging van het gerestaureerde uurwerk

Op deze wijze willen HO en RCE een bescheiden, maar wel herkenbare bijdrage leveren aan het cultuurhistorische karakter van de Martinuskerk met haar uurwerk.Het uurwerk is monumentaal te noemen. Het is in 1932 gemaakt door de toenmalige Fabriek van Torenuurwerken B.Eijsbouts in Asten. Eijsbouts begon in 1872 met het maken van torenuurwerken. In 1899 werd het 100e uurwerk vervaardigd. Vier jaren later werd het 200e exemplaar afgeleverd. De productie nam gestaag toe, getuige het gereed komen van het 1000e uurwerk in 1929. Het exemplaar in de Martinuskerk heeft het nummer 1120. In de jaren na de Tweede Wereldoorlog zijn veel mechanische uurwerken vervangen door elektrische. Kostbare exemplaren zijn helaas verloren gegaan. Gelukkig hebben veel mechanische uurwerken de status van monument en worden ze bewaard, onderhouden en waar nodig gerestaureerd.Een paar decennia geleden is het gangwerk van het uurwerk in de Martinuskerk door een kleine elektrische motor vervangen en werd de slinger buiten werking gesteld. Gelukkig is deze slinger bewaard gebleven. Toen dit motortje een paar jaren geleden uitviel, is een nieuwe motor geplaatst voor de aansturing van de wijzers en een uurslaghamer van de Angelusklok. Het slagwerk van het uurwerk werd toen buiten werking gesteld.

Het mechanische uurwerk zal dit jaar worden gerestaureerd in Asten. Na volledige demontage worden de onderdelen grondig gereinigd en waar nodig vervangen. Het hoofdframe wordt opnieuw geschilderd. Daarna wordt het uurwerk weer opgebouwd en zal getest worden. Ook wordt de etage waar het uurwerk staat in de kerk, schoongemaakt en opgeknapt. Er komt een totaal nieuwe behuizing voor het uurwerk. Na terugplaatsing zullen de wijzers van de torenklok weer worden aangedreven door het gangwerk en zal het slagwerk weer aan de oorspronkelijke uurslaghamet bij de oorspronkelijke Oda-klok worden aangesloten.

Een restauratie, nodig en op tijd en Sint-Oedenrode weer bij de tijd.

RCE organiseert in samenwerking met de Heemkundige Kring De Oude Vrijheid een lezing op dinsdag 18 juni a.s. over de historische betekenis en de restauratie van het uurwerk nr. 1120. Bert Augustus, organist van de Martinuskerk en  medewerker van Koninklijke Eijsbouts Klokkengieterijen, zal deze inleiding verzorgen en ook ingaan op het  historische karakter van enkele klokken in onze gemeente.

Tijdens de Open Monumenten Dagen van dit jaar, 14 en 15 september a.s. , thema: Macht en Pracht, krijgt het publiek volop de gelegenheid de Martinuskerk te bezichtigen en met eigen ogen het dan prachtig gerestaureerde uurwerk weer met mechanische macht en kracht te zien functioneren.

Op de begane grond na 80 jaar.Tekst en foto’s van: De MooiRooi Krant.

Weissensee

Het torenuurwerk van de Evangelische kerk in Techendorf.

Door Toon Michiels, Vierlingsbeek 4 februari 2013

Ting, tingeling- ting, ting,ting.

Dries van Wijhe was in 1989 de eerste winnaar van de alternatieve Elfstedentocht op de Weissensee. Of Dries van de rondjes onder de kerk en van al zijn rondjes rond de kerk, een voorliefde voor klokken kreeg, weet ik niet, wel weet ik dat Dries zijn schuurtje vol met klokken heeft hangen.

Kerk met op de voorgrond, Hotel “Die Forelle”

Zelf kom ik al jaren op de Weissensee om te schaatsen, zoals zoveel Hollanders. En als je op het meer schaatst kan het karakteristieke dorpje met zijn mooie kerk je niet ontgaan. Het is mooier dan een ansichtkaart als je vanaf de “Dolemietenblick” aan komt schaatsen. De laatste jaren logeerde ik bijna onder de kerktoren namelijk bij: hotel ”Die Forelle” Techendorf 1.

Sepp Fian

Voordat ik dit jaar naar de Weissensee vertrok, had ik al het plan opgevat na te vragen of ik het uurwerk mocht bekijken en fotograferen. De hotel eigenaar bij wie ik navraag deed of dit mogelijk was, belde meteen de conservator van de kerk, Dhr.  Sepp Fian. En na overleg kon ik op dinsdag 29 januari om 10.00 uur het uurwerk komen bekijken. ’s Avonds in de tent aan de Weissensee vertelde ik tegen Jannes Mulder, de fameuze speaker, als dinsdag de toertocht wordt verreden zit ik in de kerktoren. Het gevolg was dat Jannes iemand mee stuurde voor de dagkrant. Op dat moment wist ik echter nog steeds niet of er wel een oud uurwerk in de toren zat. En het was mij al eens eerder overkomen dat de beheerder van een kerk mij naar de luidlokken bracht. Voor dat geval had ik bedacht om maar een deuntje op de luidklokken te slaan, zodat Jannes en de schaatsers mij konden horen. Maar dinsdags bleek tot mijn grote opluchting, dat er een prachtig oud torenuurwerk aanwezig was.

Het uurwerk stond in een uurwerk kabinet en is daardoor niet in zijn geheel te fotograferen, maar wel in goede staat. Het deed geen dienst meer, omdat de aansturing van het uurwerk tegenwoordig elektronisch geregeld is, alsmede ook de luidklokken. De volgende dag stond er een mooi artikel met foto, van mijn bezoek in de dagkrant. Al gaf de kop van het artikel aan dat ik voor even de klokkenluider was. Het zou wel mooi geweest zijn, ting, tingeling- ting, ting,ting.   De kerk is gebouwd in 1900/1903, en vermoedelijk is het uurwerk er in 1903 in geplaatst.  En slaat op de hele uren maar er zit ook een kwartier slag op. De maker van het uurwerk is niet de naam die erop staat, maar vermoedelijk de firma Hörz uit Ulm. Het is geleverd en geplaatst door de firma IOH Mayer uit Kirchbach in Oostenrijk. Op dit moment worden de wijzers aangestuurd door een DCF77 dat is een tijdzender die vanuit Mainflingen via de lage golf op een frequentie vam 77,5KHz en een vermogen van 50KW een signaal uitzendt dat binnen een straal van meer dan 1500 km te ontvangen is. De zender wordt beheerd door de ‘Physikalisch-Technische Bundesanstalt’, een instantie die vergelijkbaar is met het Nederlands Meetinstituut.

Zendmasten van de atoomklok bij Maiflingen                 Foto Wikipedia:  Patrick Kempf

Met een betrekkelijk eenvoudige ontvanger is het mogelijk om een klok radiografisch te maken, die binnen West Europa hooguit enige tientallen milliseconden afwijkt. Het tijdsignaal van DCF77 wordt afgeleid van een aantal atoomklokken. De atoomklokken op de locatie in Mainflingen worden regelmatig gesynchroniseerd met de atoomklokken van de ’Physikalisch-Technische Bundesanstalt’  in Braunscheig. Voor het ontvangen van het tijdsignaal en het programmeren van de luidklokken hangt er in de kerk een computer die ingesteld kan worden. Het signaal bediend weer de elektromotoren voor het uurwerk en de luidklokken.

De computer

Alle schaatsers die binnen de gestelde tijd ”binnen willen zijn”, kunnen dus met een gerust hart op de kerktoren kijken hoe laat het is op 950 meter hoogte!

Hopelijk zal eens het oude uurwerk weer lopend te zien zijn, voor de liefhebber, en de toerist.

In de dagkrant.  (www.weissensee.nl )

Het uurwerk in het kabinet.

Detail foto.

Kwartier slagschijf.

Grondrad met opwind trommel.

Detail foto ankerwiel !

Slagschijf.

Overbrenging naar de wijzerplaten.

Boven de opening staat het uurwerk.

Haps

Torenuurwerk St. Nicolaaskerk 

Door Toon Michiels,Vierlingsbeek  21-11-2012

Geen muis in de kerk !

Sint Nicolaaskerk Haps 2012

Om het torenuurwerk van de Hapse kerk te kunnen bezichtigen maakte ik een afspraak met Ger Graat en Jan Peeters Weem.  Ger Graat is bezig de archieven van de Hapse en Cuijkse  kerk te ordenen. En telefonisch had Ger mij al verteld, dat voordat wij een afspraak maakten, hij nog in de archieven wou duiken om wat gegevens over het torenuurwerk te zoeken. Op de afgesproken tijd waren beide aanwezig en na kennis gemaakt te hebben, overhandigde Ger mij de gegevens die hij had kunnen vinden.  Het betrof betalingen, offertes, en rekeningen van de Hapse en Cuijkse kerk, die ook inzicht geven in de historie van oude toren uurwerken. De huidige kerk van Haps is in 1899 gebouwd door H.Vereijken uit Bergeijk. Hij is met de haan 51 meter hoog. Het uurwerk staat op de tweede ring op een houten bordes, voor de middelste boog die voorzien is van blank glas in lood. De wijzerplaat bevindt zich een tiental meters hoger, en het zijn 71 treden tot het uurwerk en dan nog 10 omdat het uurwerk op een soort bordes staat opgesteld. Dat vertelde koster Jan Peeters Weem voordat we naar boven gingen. ”Dat Jan de treden telde is logisch want als je zo dikwijls de toren beklimt als Jan wil je weten waar je onderweg bent”. Halverwege hebben we pauze zei Jan, en dat kwam iedereen goed uit. Want  81 treden is bijna zes keer thuis de trap op, en is ook de gemiddelde leeftijd van Jan en Ger samen. Boven gekomen dacht ik meteen aan de  tijd “voor” Sinterklaas, toen ik mij als kleine jongen in de jaren ’50 van de vorige eeuw stond te vergapen aan de spaarzaam verlichtte  Anton Pieck- achtige etalages in Oploo. Waar hijskranen, stoommachines en treinen, “die we nog nooit in het echt hadden gezien”  in onze ogen sprookjesachtig stonden uitgestald.

Het uurwerkkabinet

Ook het torenuurwerk van Haps staat achter glas, maar dan van het uurwerkkabinet zoals dat word genoemd. Het uurwerk is gebouwd en bijna zeker geplaatst door: de firma B.Eijsbouts uit Asten, en is no.: 1135  Anno:  1932.  Dat de tandwielen voorzien zijn van olieachtig vet wil ik de olieman vergeven, het vet trekt namelijk stof aan en daardoor slijten de wielen eerder. Het komt waarschijnlijk omdat de wormwiel constructie voor de elektrische opwinding, waarmee het uurwerk is voorzien wel gesmeerd moet worden.  Men smeert alleen de as- tappen en het ijzer op ijzer bewegende delen, maar nooit de tandwielen.  Het kabinet is er omheen gebouwd om het stof zoveel mogelijk buiten de deur te houden.                

Geen muis in de kerk!


De uurwerk wijzerplaat

Daar denken ze in Haps echter anders over, althans de muizen, gaat en vermenigvuldig u zegt men, en dat was te zien. Boven bij het uurwerk stonden we ze eigenlijk in de weg, want  je zag ze van de ene hoek naar de andere rennen met kleine stops onderweg, te vlug om te fotograferen. Slim als ze zijn, om zich te huisvesten onder de hoofbewoners, zoals de torenvalk en de uilen. Maar ja hun soortgenoten die voorzien zijn van glijschermen huisvesten zich er ook. Of ze zijn op hoogtestage, schoot mij te binnen wat logisch is, gezien de dagelijkse berichtgeving over de zaak Lance Live-strong.

Maar goed we gaan verder, het is niet het eerste uurwerk voor deze toren, wat je ook kunt zien aan de oude opwindgaten, in de deuren van het kabinet. Op een rekening van de nieuwbouw in 1899/1900 staat een bedrag van fl. 648,- voor een uurwerk. En dat uurwerk is vermoedelijk in 1932 door het huidige uurwerk vervangen. Ook kun je zien dat het eerdere uurwerk anders van bouw is geweest,  aan de oude opwindgaten in de deuren van het kabinet. In de vorige kerken die van 1810 en 1601 heeft ook een uurwerk  gezeten gezien de afbeeldingen van die kerken. De torens zijn overigens hetzelfde. Dus met de verbouwing in 1810 ging de Hapse tijd vermoedelijk gewoon door. Mooi is ook de lier in het angelus torentje, waarmee de adventkrans kan worden opgetakeld.

En al 80 jaar is het huidige uurwerk het brein achter de tijd in Haps, waar Jan en Ger dus optimaal gebruik van maken.

Hapse kerk in de 19e eeuw.
De kerk in 1601

Dat  het schip en niet de toren is veranderd is goed te zien op de afbeeldingen.

Jan Peeters Weem en Ger Graat, foto is vanaf het uurwerk bordes.                                     Tegen de muur zijn zenders gemonteerd, die ook de tijd doorgeven!  De deur is de toegang  over de gewelven heen naar de angelus toren.

Links de trap naar de wijzerplaat, en je ziet de aandrijfas die naar de wijzerplaat loopt.

Wormwiel met worm daarboven de slagschijf.

Links achter het gangrad en anker met de slinger ophanging

Binnen wijzerplaat.

Onder de angelus toren.

De lier.

 

Aijen

Torenuurwerk St.Antoniuskapel 

Door Toon Michiels, Vierlingsbeek 14 augustus 2012.

Torenuurwerk, van H.A.Borman in de St.Antoniuskapel te Aijen

Begin Juni was ik in de gelegenheid om het torenuurwerk van deze kapel te bekijken.

Kapel Aijen 2012

Waarbij mij het een en ander opviel! Maar eerst enkele algemene gegevens, de kapel werd in het begin van de 17e eeuw in laat gotische vormen gebouwd. In de vermoedelijk vroeg 19e eeuwse dakruiter, hangt een luidklok, gegoten in 1648 door Johannes en Hendricus van Trier. De kapel is o.a. in 1926 en 1949 gerestaureerd.

Waarschijnlijk is het 19e eeuws torenuurwerk van H.A.Borman, Stads Horologiemaker te Enkhuizen op 21 januari 1970 voorzien van elektrische gewichten opwinding. En later in 1993 weer omgebouwd tot een elektronisch gestuurd elektrisch uurwerk. Waarbij het loopwerk het slagwerk inschakelt, op dezelfde wijze als toen het uurwerk nog door gewichten werd aangedreven, en de tijd door de ankergang werd geregeld. Met andere woorden ” De tijd” word nu door een elektromotor geregeld, die het uurwerk aandrijft met dezelfde snelheid als de ankergang het eerst toeliet. Het uurwerk is van na de echte smeedijzertijd, de pilaren zijn mooi gedraaid maar al voorzien van schroefdraad.

Van Walther Brouns kreeg ik de volgende informatie over de maker:

2) Henricus Borman #2249, geb. te Enkhuizen ± 1805, beroep(en): horlogemaker, woonplaats(en): Enkhuizen
Gehuwd te de Rijp 14 feb 1836, getuige Willem Nuijensgetuige Joseph Hemetgetuige Walterus van der Horstgetuige, aanbeh. oom bruidegom Theodorus Petrus Wognum met:
ReinoldaGrippeling #2250, geb. te de Rijp 12 mei 1815, 
Adres Rechtestraat Huis 165 10 mei 1815, dochter van Willem Johannes Grippeling en LijsbethSpringevelt

Van Internet: http://www.genealogieonline.nl/stamboom-van-rijn/I61733.php

Vader bruid Hendrikus Anthonie Borman Moeder bruid Reinolda Maria Grippeling

Nadere informatie Akte bevat meer informatie.
Regionaal Historisch Centrum Limburg Toegangnr:

Gegraveerde lichterschijf.

12.121 Inventarisnr: 59 Venray Aktenummer: 118 

Aangiftedatum: 26-11-1906
Overledene Geertruida Borman
Geslacht: V Overlijdensdatum:
Leeftijd: 69
Overlijdensplaats: Venray
Vader Hendrik Borman       
Moeder Reinolda Maria Grippeling
Partner Teunis Ros
Relatie: echtgenote

Uit bovenstaande gegevens blijkt dat H.A.Borman een dochter had die in Venray is overleden, dus was er een band met Venray en omgeving. En gerelateerd aan bovenstaande gegevens en de bouw van het uurwerk kom ik tot de conclusie dat het uurwerkvan midden 19e eeuw is, Of het ook daadwerkelijk is gebouwd door H.A.Borman, is volgens mij de vraag ?  Het uurwerk kan ook door een ander gemaakt zijn, maar geplaatst door H.A.Borman, wat meer voorkwam. Dit omdat ik tot heden verder geen gegevens of uurwerken van de maker kan vinden. Op de bronzen lichterschijf staat wel mooi gegraveerd ” H.A.Borman Stads Horologiemaker Enkhuizen”

B.Eijsbouts in het Anker.

Zeker is dat de ankergang (anker en ankerwiel) van het uurwerk ooit zijn vervangen, door de firma B.Eijsbouts uit Asten vermoedelijk tussen 1926 en 1949. De naam B.Eijsbouts staat in het anker van het uurwerk, en het is ook te zien aan enkele tandwielen die een andere spaakvorm hebben. Het uurwerk zelf kan vrij eenvoudig in originele staat terug gebracht worden, maar wie zal hem iedere dag opwinden!

Meerdere gegevens over het uurwerk en H.A.Borman, en zijn uurwerken,  of verglijkbaren zijn van harte welkom: info@maakeenstijd.

Onderstaande gegevens staan op:

www.torenuurwerken-sot.nl : Mechanisch torenuurwerk, H.A. Borman Stadshorlogemakers, Enkhuizen, in 1993 omgebouwd tot elektrische opwinding. Alle onderdelen van het uurwerk zijn nog aanwezig.

www.kerkgebouwen-in-limburg.nl: Mechanisch torenuurwerk, H.A. Borman, later voorzien van elektrische opwinding. (Datum: 21-01-1970) 

Hieronder diverse foto’s van de kapel en het uurwerk:

De wijzerplaat met de romeinse cijfers IV t/m VIII op zijn kop!

Trap naar de wijzerplaat waar zich ook de voortrein bevindt.

De voortrein, die zich achter de wijzerplaat bevindt.

 

De verschillende spaken zijn hier goed te zien.

De tijd motor ! de doorsnede is nog geen 10 cm.

Het uurwerk

 

Prachtige houten constructie van de kapel.

Binnenkant spits.

Klokkenolie !