Rondreizende klokkenmakers en….. andere vaklui !

Vierlingsbeek 5 augustus 2016 door Toon Michiels.

Kort geleden kwam er iemand bij mij met een Comtoise uurwerk dat niet aan het lopen te krijgen was. Meerdere klokkenmakers hadden er aan gewerkt, toch liep de klok niet. Na bestudering van de klok kwam ik tot de ontdekking dat de stand van de lepels op de lepel- as t.o.v. de tanden van het spillenwiel (ontsnappingsrad) niet goed was. ”Ja, daar was wel wat aan gebogen vertelde de man”.

Lepel- as en ontsnappings-rad.

Lepel- as en ontsnappings-rad.

Uit ervaring wist ik dat het nooit goed gaat als je aan een lepel- as en lepels van een spillengang gaat buigen. En na de lepel- as nog eens goed te hebben bekeken, bleek dat die gebroken was geweest bij de uitsparing voor de spillenwiel as. Het was moeilijk te zien omdat het wel vakkundig was gelast. Toch stonden de lepels niet meer in de goede hoek, en de goede hoogte. Mijn gedachten gaan dan altijd naar een klokkenboek waar ik in las dat onderdelen zoals de rondsels en de lepel- as met lepels voor comtoise klokken door Bohémiens (Franse Roma) werden gehard. De onderdelen zijn werkelijk glashard. Probeer dus niet om de lepels van een spillengang te buigen, ze kunnen direct breken.

Jan Michiels

Jan Michiels

Bij het harden van metaal denk ik altijd aan een verhaal dat mijn vader (Jan Michiels)  vertelde.

Evenals klokkenmakers die er op uit trokken om aan werk te kunnen komen, waren er ook anderen die hun vak ter plaatse uitoefenden. Zoals smeden en bronsgieters die ter plaatse luidklokken goten. Hoefsmeden trekken heden ten dage er nog op uit om ter plaatse paarden te beslaan.

Gieters in actie op een dorpsplein.

Gieters in actie op een dorpsplein.

Veel is daar ook niet voor nodig, enkel een klein mobiel smidsvuur. Zo ook de Roma en Sinti, rondtrekkende volken, die wij vooral kennen als handelaren in metaal en als scharen- en messenslijpers.

Mijn vader werkte evenals mijn oom in de draaierij bij Stork Boxmeer.  Hij vertelde dat eens een man de draaierij van Stork Boxmeer binnenkwam, die boren en beitels perfect kon harden. Een beitel of boor door hem gehard was veel scherper en ging veel langer mee, vertelde hij.

Jan van Benthum ( Loonnummer: 1077 )aan de boormachine.

Jan van Benthum en de Asquith boormachine waarop hij de boor uitprobeerde.

Bij Stork waren ze net chroom staal aan het boren waar ze veel problemen mee hadden. De man zag dat en vertelde dat hij de boor kon harden en dan boorde hij stukken beter. Hij kreeg de boor mee om te harden, en binnen het uur was de man terug met de boor. En werkelijk, alsof het boter was zo goed sneed de boor. Omdat ze bij Stork ook veel lange walsen van meer dan 2 meter draaiden, hadden ze daar ook veel problemen mee. Dit omdat ze met een kleine spoed draaiden en de beitel er uren over deed om de wals af te draaien. Tijdens het draaien versleet de beitel en dat was een probleem. Maar een beitel door hem gehard hield het makkelijk vol, dus kreeg de man een beitel mee en na een uur kwam deze weer terug.

Mijn vader zette de beitel op de draaibank en werkelijk hij draaide veel beter. Ongelooflijk, zo hard was de beitel, net als de boor. Omdat ze dachten dat het een oppervlakte harding was werd de boor doormidden geslepen, weer scherpgeslepen en weer uitgeprobeerd. Het resultaat was exact hetzelfde. Niemand snapte hoe die man dat voor elkaar kreeg.

L/R Jan Michiels, Theo Toonen en Piet Michiels

L/R Jan Michiels, Theo Toonen en Piet Michiels, waren als draaier erbij betrokken.

Op de vraag wat het kostte zei hij: ” 500 gulden.” ”Schrijf maar een bon,” zei mijn vader, ”dan laat ik die aftekenen en dan kun je het geld bij de kassier innen.” Nee, hij maakte geen rekening het moest gewoon cash betaald worden. ”Maar je krijgt geen geld als er geen rekening is”, zei mijn vader en daarop verdween de man. Enkele maanden of jaren( ?) later, kwam Gerrit van Benthum zoon van Jan van Benthum die de Asquith boormachine bediende met een krant of tijdschrift bij mijn vader. Hierin stond een foto van een bekende Nederlander voor een Rolls- Royce langs de snelweg. ”Jan, ken je deze man”? ”Ja,” zei mijn vader, dat is dezelfde man als die de beitel heeft gehard. De man voor de Rolls- Royce was niemand minder dan Koko (Koos) Petalo.13 (CC BY 4.0) 4cd712d114275bca9bf128ed356346121d4a7d3a3106f4b5f14d59564e6f2f78[1]

Jaren later, hoorde ik dat Petalo met een caravan op de parkeerplaats van het station in Boxmeer moet hebben gestaan. En in of bij die caravan hardde hij vermoedelijk het gereedschap. Ondanks dat de toenmalige bedrijfsleider van Stork duidelijk aan zijn personeel liet merken dat hij niet gecharmeerd was van deze rondtrekkende vaklui, heeft hij volgens ingewijden later op de avond toch 275 gulden naar Petalo laten brengen.

Het harden van staal is overigens al zeer lang bekend, het gebeurde al voor onze jaartelling. En het geheim van de vakkennis van de Sinti  is vermoedelijk kwik geweest. Kwik is een vloeibaar metaal bij kamertemperatuur, dat uitstekend geschikt is om metaal in af te koelen. 10 HoefijzerZij het niet dat het milieuonvriendelijk is, en kwikdampen levensgevaarlijk zijn.

Petalo, ( hoefsmid ) behoort tot de Sinti stam, en die waren bijzonder goed in het smeden alsmede in het slijpen van messen en scharen. En op het imposante familiegraf in Amsterdam prijkt dan ook een hoefijzer.

Hieronder volgen nog de foto’s met wat meer technische details, aangeleverd door Theo Toonen.

6 Theo Toonen

Theo Toonen uit Sambeek tijdens het draaien van een koperen wals t.b.v. Stork Screens in de jaren ’70. Dit gebeurde met een beitel voorzien van een zuiver facet geslepen diamant.

1 Piet Michiels aan de draaibank bij Stork. c.

Piet Michiels uit Boxmeer tijdens het draaien van een excentrische massieve wals in de begin jaren ’70. De wals was bestemd voor een schudzeef voor de winning van bauxiet in Indonesië, in opdracht van Stork Werkspoor. De wals werd opgespannen tussen de centers, die op een kotterbank waren aangebracht. Daarna werd de wals uitgebalanceerd d.m.v. grote v- blokken met een totaal gewicht van 300 kg wat op de vlakplaat gebeurde.

Mooi werk, volgens Theo Toonen die ook aan deze bank stond, maar wel link met door de vierkante V- blokken. De bank was een V.D.F. met een lengte van 4 meter tussen de centers.

3 Jan Michiels aan de draaibank bij Stok- Boxmeer a

Een foto uit de jaren ’50 van Jan Michiels voor zijn draaibank.

3 Jan van Benthem

De immer goedlachse Jan van Benthem uit Boxmeer, achter zijn Asquith radiaal boormachine.

Het volkslied van de gitanos incl. de tekst in het Calo en het Castilliaans, en meer over rondtrekkende volkeren staan op deze link:4 horloge van zazzle.nl 2

http://www.elflamenco.nl/02-Flamenco/Calo/Calo.html

 

 

 

 

 

 

 

 

Staal harden in kwik: Leerboek Der Stoomwerktuigkunde door L.A.Dittlof Tjassens uit 1882

https://books.google.nl/books?id=7s4UAAAAIAAJ&pg=PA98&lpg=PA98&dq=staal+harden+in+kwik&source=bl&ots=Kv-I3feEO7&sig=-Rzsa7DvbYpu9sujU_ZG73UWgkM&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjT186b8qXOAhULVxQKHW5FCjUQ6AEIOTAF#v=onepage&q=staal%20harden%20in%20kwik&f=false

.

Kijken op de Rikketik- beurs van 9 juli 2016

B IMG_2626 d

Welkom.

Na de regen van afgelopen weken was het vandaag  aangenaam weer. Behalve een kleine omleiding, omdat er aan de A27 werd gewerkt, kwamen we even na tienen op de beurs aan. Dat de vakanties zijn begonnen was wel te merken op de beurs. Al heeft dat ook het voordeel dat je rustig overal een praatje kunt maken, en de stands kunt bekijken.

In de hal kwam ik al een lid van de klokkengroep Vierlingsbeek tegen. En die vertelde dat hij  al een paar leuke aankopen had gedaan, zonder verder in detail te gaan. En na een gesprek met dhr. Van Vonderen van de ”klokkenvrienden van S.M.A.T.” liep ik weer een lid van onze groep tegen het lijf.

Klokkenvrienden S.M.A.T.

Klokkenvrienden S.M.A.T.

Opwinders genoeg.

Opwinders genoeg.

 

Deze man stond op de beurs met een gedeelde stand en was ”zijn” handel al voor tien uur kwijt. Natuurlijk ook andere gesprekken, de handel is slecht, niets opwindends gezien, ja je kent dat wel, sommige komen of staan hier voor de handel en anderen voor de hobby.

Er zijn ook mensen die de Rikketik beurs als een museum zien.

Althans dat bleek toen ik om elf uur tijdens een bakje koffie in gesprek kwam met een man uit Alkmaar. Ik kom met de trein uit Alkmaar en neem dan het Rikketik busje, hier naartoe, vertelde hij.

 Het Museum Zaanse Tijd, kunt u bezoeken met de museumkaart

Het Museum Zaanse Tijd, kunt u bezoeken met de museumkaart

Op de vraag wat hij verzamelde antwoordde hij: “niets! Ik kom hier alleen op de Rikketikbeurs als die op zaterdag is”. “Maar ben je dan samen met een kameraad of zo?”, vroeg ik hem. “Nee, ik kom hier omdat ik het leuk vind om rond te kijken”, vertelde hij. De man nipte aan een wijntje en zei: “dat neem ik altijd voor het eten”. “Eten”, zei ik! “Ja”, zegt de man, “dat ga ik dadelijk doen, hier in het restaurant”. Ik wenste de man smakelijk eten en verder een mooie kijkdag toe.

Waterklok

Waterklok

Water, maar liever gedistilleerd!

Bij de stand van een vriendelijke man uit Zeeuws Vlaanderen lag een bijzondere klok. Na al het water van de afgelopen weken kon ik wel begrijpen dat hij er vanaf wilde. En als iemand interesse heeft, stuur dan een mail.

Opvangbak van de waterklok.

Opvangbak van de waterklok.

 

 

 

 

 

 

Tour de France

Festina wielershir.

Festina watches  wielershirt.

Schitterend was ook het wielershirt van Festina Watches dat de aandacht trok bij een stand. Het deed mij direct denken aan het jaar 1998 en de enorme opwinding in de Tour. Als wielerliefhebber herinner ik het nog als de dag van gisteren! Terwijl ik dit schrijf heeft Christopher Froome in de tour een kamikaze actie beloond zien worden met een overwinning, en daarmee heeft hij tijd genomen op zijn concurrenten.

Wat mij doet denken aan de horlogemaker Froom uit Venray.

H.M. Froom Venray

H.M. Froom Venray

Froom

Froom

 

 

 

 

 

Stop, kijk even.

Tot zondag 2 oktober 2016.

 

Verder lopend en kijkend langs de stands dacht ik nog aan de man uit Alkmaar , omdat hij toch een mooie hobby heeft, ”Kijken”.

Tijd nemen, mooi toch!

 

Opvangbak van de waterklok.

Signatuur boven de opvangbak van de waterklok.

Welkom

Welkom

Waterklok

Waterklok

Festina Watches wielershirt.

Festina Watches wielershirt.

Froom

Froom

H.M. Froom Venray

H.M. Froom Venray

Stop, kijk even.

Tot zondag 2 oktober 2016.

 

 

In Time Stiphout

Op bezoek bij Toine DaelmansBezoek Toine Daelmans 29-3-2016 (113)a - kopie

Het was lang vantevoren gepland en dan, eindelijk, was het zo ver dat we met de klokkengroep naar “In-time-stiphout” gingen.

Het weer was die dag uitstekend maar uitgerekend die dag, had ik te weinig tijd om op tijd aanwezig te zijn. Iedereen was al present. Vroeger loste men dat in Helmond, waar Stiphout toe behoort, op met: ”Ik heb vur de brug moete waachte wonnie!” Tegenwoordig zijn het de stoplichten die in Helmond voor vertraging zorgen!

Toine Daelmansplein

Toine Daelmansplein

Nadat Toine ons welkom heette, begon de rondleiding. En er was veel, zeer veel te zien. Oude en nieuwe toren- uurwerken, gewichten, tandwielen  en gereedschappen, alles te kust en te keur.

Skôn wa!

Skôn wa!

Wat ook opvalt is, behalve zijn verzameling torenuurwerken, de astrolabia en planetariums. Een van de ingewikkeldste is het astronomische uurwerk van R.Schijf. Dit uurwerk is door Toine ooit aangekocht. Volgens de overleving heeft dhr. Schijf zich laten opsluiten in de kerk van Asten. Dit om aan de gegevens te komen van het toen daar tentoongestelde uurwerk van Eisbouts uit Asten.

Kerrekewèèrik!

Kerrekewèèrik van R. Schijf.

Toine is nu vooral bezig met het bouwen van astronomische kunstuurwerken en speciale mechanische torenuurwerken. Tegenwoordig heeft Frans Arts uit Gemert ook regelmatig contact met Toine, wat borg staat voor weer nieuwe ideeën voor astrolabia.

in-time-stiphout

in-time-stiphout

Midden op de middag stonden we op het “Toine Daelmansplein” om de jacquemart klok te bewonderen.

De jacquart klok.

De jacquart klok.

Hierna was het tijd voor een bakje koffie met gebak, en konden we binnen de mooiste stukken van Toine verzameling bekijken. Samen met  Frans Arts uit Gemert die precies op tijd voor de koffie was gearriveerd.

Tiedt vur un békske!

Tiedt vur un békske!

Inmiddels ben ik drie keer op bezoek geweest bij Toine Daelmans, en zijn vrouw Ineke. De openheid en gastvrijheid valt iedere keer weer op. En Toine blijft bezeten, als verzamelaar en bouwer en dat is tof. Toine zijn geheim is dat er niets geheim is.

Art van Arts.

Art van Arts.

aa 125

 

En als ge in de buurt bent, “baai Hell- moont kunde ge Stipp’nt al zien liggen”.

 

 

Hieronder volgen nog meer foto’s en ook op: http://www.in-timestiphout.com/

a14

a18a16a12a13a4a9a17a23a24a19a26a25a28a29a32a34a33

a 146 Wa skôn wa!a 150a 153

a 129a 126a 151a33a21

Houdoe wa!

Voor meer Hellmonds dialect:

https://www.deweblogvanhelmond.nl/langlopende-logs/helmonds-mooiste-woorden/

Is time a trick !

Een reden om een afspraak te maken met……..

Toren van St.Anthonis staat nu in de steigers.

Toren van St.Anthonis staat nu in de steigers.

Zoals velen was ik in mijn jeugd gefascineerd door kerktorens, de hoogte alleen al was bijzonder. Verder als het koor kwam je vroeger niet de toren in, omdat je voor een gesloten deur kwam. En owee! Als de pastoor het zag, kreeg je enorm op je donder. Als ik mensen bezig zag met een hijskraan bij de wijzerplaat, fascineerde dat mij enorm. Even fascinerend waren de mannen en soms vrouwen, die op een gespannen koord van de grond omhoog gingen naar de kerktoren. Lopend als koorddanser of soms zelfs met motor!

Torenuurwerk- bouwers reparateurs zijn voor mij dan ook een soort kermis- of circus artiesten en doen mij ook denken aan de film ”Clock Cleaners” en de foto van Harold Lloyd.

Trick!

Trick!

In 1974 ervoer ik het aan den lijve, toen ik op bezoek was bij Toon Cornelissen in Boxmeer. Toon was een schilder die in zijn vrije tijd ook klokken repareerde, wat ook mijn hobby was. “Ik hoop dat je het niet erg vindt,” zei Toon, “maar ik moet eerst even naar de kerk om de grote wijzer aan de voorkant een minuut te verzetten, als je wilt kun je mee. Daarna praatten we wel weer verder”. “Graag,” zei ik tegen Toon. Ik was nog nooit bij de wijzers van een torenklok geweest en had ook nog nooit een torenuurwerk gezien. Na de vaste trappen kregen we enkele ladders tot we op de hoogte van de wijzerassen waren. Hier liep een houten kruis van dubbele balken naar de wijzerplaten over een meter of drie vier. “Hoe komen we daar?”, vroeg ik aan Toon. “Nou gewoon over de balken lopen,” zei Toon. En hij liep over de balken alsof de gapende afgrond niet bestond. “Kom maar”, zei Toon. “Ja kom maar terug!”, dacht ik. Toch besloot ik het erop te wagen en schuifelde als een bejaarde naar Toon toe.

 Het luik en de ladder.

Het luik en de ladder.

Onder de wijzerplaat zat een luik, dat Toon in een oogwenk opende en naar buiten keek. “Ik kan hem aan”, zei Toon. Toon hing half uit het luik om de wijzer aan de voorzijde wat te verzetten. Het kon gemakkelijker op het halfuur, want het luik zit onder de zes. Een schroef gedeeltelijk losdraaien, dan de wijzer een minuut naar het uur toe zetten. “Klaar”, zei Toon. Voor mij echter niet, want ik moest nog terug over die balken. Als schilder was dit voor Toon, die vrij lenig was, een simpel klusje. En een torenuurwerk had ik nog steeds niet gezien, omdat de tijd in de toren toen al “geëlektrificeerd” was.

Dit bezoek is mij altijd bijgebleven als ik ergens een kerktoren zie of bezoek. En als er ergens een toren gerestaureerd wordt, is er een grote kans dat je op de aannemers infoborden de naam Toine Daelmans tegen komt. Reden voor mij om eens een afspraak te maken met Toine Daelmans in Stiphout (Helmond).a (1)

Stiphout, is een dorp dat tegen Helmond aan ligt en inmiddels tot Helmond behoord. Kenmerkend voor het dorp is dat er twee kerktorens staan. De kerk met toren in het centrum, en de oude toren net buiten het centrum waar mensen die door de duivel waren bezeten, werden genezen.  Ook het kasteel “Croy” is een bezienswaardigheid.

IMG_7934 - kopie - kopie

 

“Altijd welkom”, zei Toine, die vertelde dat hij geboren was in 1951 te Mierlo- Hout als zoon van een ambtenaar. “Toen ik een jaar of 18 was kreeg ik interesse in kerk- luidklokken, orgels en uiteraard uurwerken”, vertelde Toine.

Petit & FritsenZijn eerste echte werkgever was de Koninklijke klokkengieterij Petit & Fritsen in Aarle- Rixtel. Hier werkte Toine vanaf 1972 naar volle tevredenheid. Door zijn werk bij Petit & Fritsen reisde Toine de hele wereld over om klokken te plaatsen. Heden ten dage gaat hij nog regelmatig bij de familie Fritsen op bezoek.Petit & Fritsen (2)

Toine Daelmans

Toine Daelmans

Vanaf 1986 is Toine Daelmans als zelfstandige begonnen met repareren en leveren van alle soorten luidklokken, carillons en torenuurwerk- installaties. Hij heeft dan ook in Nederland, maar ook ver daar buiten, een geweldige naam opgebouwd. Het is dan ook geen beroep wat je even kunt leren op school. Nee dit is heel veel zelfstudie, ervaring en durf, die Toine bij Petit en Fritsen in Aarle- Rixle en zijn bedrijf heeft opgedaan. Sinds 2012 werkt Toine Daelmans in een samenwerkingsverband met Ralf van Veghel uit Lierop. Op de terugreis naar huis reed ik over Aarle- Rixtel via Gemert naar Vierlingsbeek. Dit om het prachtige fabrieksgebouw van de Koninklijke klokkengieterij Petit & Fritsen op de gevoelige plaat vast te leggen. Even daarvoor was ik al verrast door de mooie oude kerktoren, net buiten Stiphout.

Bij mijn bezoek was ik verbaasd geraakt over zoveel kennis van luidklokken, carillons, torenuurwerken, astrolabium en planetariums. Toine Daelmans heeft inmiddels een ander bedrijf opgericht. Hierover meer in een volgend artikel: “In Time Stiphout”.

Onder de laatste foto enkel links, die de moeite waard kunnen zijn.

—De oude toren in Stiphout.

—De oude toren in Stiphout.

Toren Sint Anthonis vanaf Alexandriëstraat 45

Toren Sint Anthonis vanaf Alexandriëstraat 45

Clock Cleaners: https://www.youtube.com/watch?v=hsyHyIZKqKc

Kerken in de Peel: http://www.kerkenindepeel.nl/7/de-oude-toren-van-stiphout

Oude Toren:    http://www.auwstippent.nl/oudetoren.htm

Toine Daelmans: http://www.in-timestiphout.com/

 

 

 

Bijeenkomst 12 mei 2016

Vierlingsbeek 12 mei 2016

 De messing stijlklok.


De messing stijlklok.

Het aantal leden dat op kwam dagen bij “De Wildeman” was duidelijk minder als op de andere bijeenkomsten. Op zich kwam het goed uit dat er niet meer dan 15 deelnemers waren, aangezien we door omstandigheden niet in de zaal terecht konden. Marga had kosten nog moeite gespaard om een mooie opstelling in het café te maken, zelfs het biljard was afgedekt om de meegebrachte spullen uit te stallen. Hoe het komt weet ik niet, maar nog niet de helft van de aanwezigen hadden wat meegebracht. Dat is jammer, want het is essentieel voor de bijeenkomsten. De avond op zich was natuurlijk toch weer interessant. Hessel pakte uit met een prachtige messing Jugendstil, Art Deco of Amsterdamse stijlklok, die aan alle kanten goed werd bekeken. Waarbij ik zelf de klok als Jugendstil betitel.

—"Strop" scheermesje slijp- polijstmachine van Joop.

—”Strop”
scheermesje slijp- polijstmachine van Joop.

Ook een door Joop meegebracht  slijp- polijstmachientje voor scheermesjes kreeg genoeg aandacht. Een leuk apparaat! Een tweede item was de door Joop getoonde doos met benodigdheden om simpel hardheden van staal bij benadering te kunnen bepalen.

 

HRc- Hardheidstest- gereedschap.

HRc- Hardheidstest- gereedschap.

René toonde een uurwerk dat vermoedelijk een schakel of prikklok uurwerk is geweest maar niet meer compleet was.

Peter stelde enkele vragen over een verdeelapparaat waarvan de maker onbekend was. En niet te vergeten de vraag van Peter: hoe men de paletten voor een Graham ankergang vroeger werden geslepen en afgesteld. Op zich een prachtig item, waar we direct geen antwoord op hadden. Wel hoe men ze nu ook kan slijpen, zie hiervoor de link onderaan.

IMG_1313 - kopie - kopie

Tussendoor kon ik zelf het resultaat laten zien hoe je het aangezicht van een verfraaide koekoeksklok kunt herstellen. Het voorfront had overigens 14 breuken, en tijdens het repareren moet ik altijd denken aan een chirurg die een botbreuk aan het repareren is! De eerste handeling was, eerst de breuken die met grijze twee componenten lijm knullig waren gelijmd, weer door te zagen, Om hierna alles met pennen van staal en hout het geheel weer  te positioneren om het daarna weer te lijmen.

Slinger gerepareerd met houten prikkers.

Slinger gerepareerd met beenderlijm en houten prikkers.

Al met al was er weer genoeg stof om over te praten zoals: hoe je een gebroken as- tap kunt herstellen, hier werd uitvoerig over gediscuteerd.

Aan het eind van de bijeenkomst kon ik een door Dhr.Wiel Van Loosbroek uit Sint Anthonis beschikbaar gestelde paardjes regulateur verloten. Deze verrassing kwam evenals bij de vorige bijeenkomst bij Arie Koenen terecht. Zo loopt zijn verzameling klokken aardig verder uit.

Arie Koenen bekijkt zijn aanwinst.

Arie Koenen bekijkt zijn aanwinst.

Komende week zaterdag 21 mei gaan we met 19 personen op bezoek bij:

Toine Daelmans in Helmond http://www.in-timestiphout.com/  En we hopen dat het daar net zo gezellig is!

Toon en Peter nu klokkenliefhebbers en daarvoor 30 jaar lang schaatsvrienden.

Toon en Peter nu klokken- en daarvoor 30 jaar lang schaatsliefhebbers in de late uurtjes.

De schenker van de paardjes regulateur.

De schenker van de paardjes regulateur.

Uit:

http://www.uhrenwerkstattforum.de/t1887f81-Die-Grahamhemmung-Paletten-Schleifen-Verschliffene-Paletten-Erkennen-Und-Umschleifen.html

http://www.dg-chrono.de/dg-chrono.de/forum/viewtopic.php?f=15&t=2541

 
 

 

 

Klokkejan doodgevroren, maar ook Tontje d’n Dwerg!

Januari 1914: Klokkejan is doodgevroren gevonden, en ook Tontje d’n Dwerg!

Door Toon Michiels, Vierlingsbeek 19 april 2016

Nieuws 1914

Nieuws 1914

Doodgevroren,

dat was nieuws in die tijd, gezien dat het in vele kranten stond. Ook de artikelen over de dood van Tontje van Els was natuurlijk nieuws in 1914. Het een zal met het andere te maken hebben, allebei waren het bekende zwervers, Tontje tot ver buiten de regio en Klokkejan alleen in de regio. En dan zijn er natuurlijk snel geruchten, en die brengt de krant dan verder in het land. Ook gezien dat de Sint Jansberg en de grens bij Hommersum hemelsbreed niet ver uiteen liggen speelde een rol. Tegenwoordig noemt men dat scoringsdrift.a (1)

Bij het zoeken naar artikelen over het overlijden van ”Klokkejan” vond ik ook enkele artikelen over Tontje d’n Dwerg uit Oploo. Tontje zou ook evenals Klokkenjan in januari 1914 zijn doodgevroren, en wel op de Sint Jansberg bij Plasmolen.

You tube link van het lied: Tontje dun dwèèrg door OEF uit Oploo  onder dit artikel!14-01-1914 Overveluwsche Weekblad- Harderwijkkrant 14 januari 1914 - kopie (2)

Tot heden waren er geen verhalen of datums van zijn geboorte of overlijden bekend. Dat is nu achterhaald met de overlijdensakte van Jan Willems alias Klokkejan, die Henk Jaspers uit Gennep samen met de genealogische gegevens van Klokkenjan naar mij toestuurde.

Jan Willems zijn geboorte akte 22-11-1850

Jan Willems zijn geboorte akte 22-11-1850

Klokkejan is als vierde kind van de elf, geboren te Afferden op 22 november 1850, als Johannes Willems. Zijn vader Leonardus Willems uit Afferden is bakker, en zijn moeder is Petronella Derrikse uit Heijen. Zover ik weet was Johannes Willems nooit gehuwd geweest.

De grensovergang met op de achtergrond de Gaststätte van Regina Evers.

De grensovergang in Hommersum met op de achtergrond de Gaststätte van Regina Evers. Foto uit het boek ” Hommersum frugger”

Gaststätte (dorpskroeg) “Regina Evers”.

Het gezegde “met Hooghoudt nooit koud” ging niet op voor “Klokkejan”. Het was dan ook steenkoud in de periode van 9 tot 24 januari in 1914, het gemiddelde lag dik onder nul. Klokkejan trok van dorp naar dorp in de omgeving om klokken te repareren, en knapte ook andere klusjes op. Tot 10 januari 1914 klokkenjan een paar honderd meter voor de grens van het Duitse Hommersum om zeven uur dood is gevonden met nog een halve fles drank bij zich. Vermoedelijk doodgevroren zoals in de kranten berichten staat. De veldwachter van Afferden en de Rijksveldwachter hebben indertijd aangifte van zijn overlijden gedaan.

Jan Willems 10-1- 1914 zijn overlijdensakte.

Jan Willems 10-1- 1914 zijn overlijdensakte.

Aan deze weg woonde "De Lozziepin"

Vermoedelijk woonde “De Lozziepin” in een van deze huizen langs de Rijksweg.

Om meer gegevens over Klokkenjan te verkrijgen belde ik met Café ”Regina Evers” in Hommersum de bekende kroeg die vlak over de grens ligt. Wel van gehoord zei ze, ik geloof dat hij nogal dronk! In voor mij bekend plat Regio- Duits vertelde ze dat de zoon die ze ”De Lozziepin” noemde wel gekend heeft. Hij dronk wel veel zei ze, en heeft eens het ”Standuhr” in het café gerepareerd. Ook is er bij hem eens een auto het huis in gereden, waarbij hij behoorlijk gewond schijnt te zijn geweest. Maar er wel van herstelt is. Later heb ik er nooit meer wat van gehoord zei de vriendelijke gastvrouw. Ik maakte haar duidelijk dat het geen zoon van klokkejan geweest kan zijn, maar vermoedelijk een andere klokkenmaker uit Heijen. En of die klokkenmakers zoveel dronken om een vaste hand te krijgen weet ik niet, echter je moet ook nog kunnen zien als klokkenmaker. De echte naam van ”De Lozziepin” weet ik niet, wel dat deze veel bij de ”Heidebloem” een Café in Siebengewald kwam. Als je met hem sprak vertelde hij altijd dat hij ’overal’ was geweest zoals Brabant, Limburg en het Reinland !

Was die tijd wel zo goed!

Met een verschil: nu hebben we zomer en wintertijd.

 

En van Tontje d’n Dwerg die nog tijd van leven had tot 1922, heb ik een mooi citaat uit het boek ”die goeie oude tijd” van Sjang Hoeijmaakers gevonden: Toen hij in het voorjaar bij een boerderij in Milsbeek aankwam, zei de boerin tegen hem: “Maar Toontje, ik heb horen vertellen dat je was doodgevroren bij de Plasmolen” waarop hij antwoorde:  

Ja, már ’t hé gedôjt!”

 

Als er nog verhalen van deze horlogemakers, Klokkejan en De Lozziepin zijn, hoor ik ze graag! En van Tontje natuurlijk ook, als getogen oplôsse. 

  Link: Tontje dun dwèèrg OEF

https://www.youtube.com/watch?v=zKh5LNOf-uw

.

Als je het niet begrijpt, begrijp ik het wel!

Vierlingsbeek, bijeenkomst 24 maart 2016 bij volle maan.

Het geeft in het café de lente weer !

Het geeft in het café de lente weer !

 Lente (tek. Niek Swelsen)

Lente (tek. Niek Swelsen)

.Een zevental kuikens van enkele dagen oud begroeten ons bij binnenkomst in café De Wildeman. Ze geven de lente aan die bij ons op het noordelijk halfrond, ook al een paar dagen oud is.

De kuikens, die zich niets van onze aanwezigheid aantrokken, zijn tekenend voor de gemoedelijke uitstraling van het café in het 17de eeuwse pand. Ze horen erbij evenals de twee honden. In die sfeer komt ”De Klokkenbende”, zoals de uitbater ons steevast noemt, al bijna zeven jaar op gezette tijden bij elkaar. De bijeenkomsten bij ”De Wildeman” doen mij denken aan het kunstwerk: *The Beanery van Edward Kinholz in het stedelijk museum in Amsterdam.

De noordgevel met links in de midden het weerstation.

De noordgevel met links in de midden het weerstation.

Het café past wel bij ons gezelschap, dat gemiddeld ook al een behoorlijke tijd meegaat, evenals de uitbater. En de alom vrolijke dochter van de uitbater zorgt ervoor dat we niet in tijd verzonken raken! Dit door uitdroging te voorkomen op onze bijeenkomst, die volgens de Chinese Astrologie in het jaar van de aap plaatsvind.11 Zelf was ik natuurlijk ook nieuwschierig.

Maar centraal op deze avond stond toch de astronomische wijzerplaat, en wat daar op te zien is.

Niek Swelsen tijdens zijn presentatie.

Niek Swelsen tijdens zijn presentatie.

Kreeftskeerkring, Steenbokskeerkring en Zodiak.

Voor sommige is het even ingewikkeld als computer programma’s, of het instellen van andere digitale instrumenten. Toch slaagde Niek Swelsen erin, om stap voor stap, de opbouw van zo’n wijzerplaat aan ons uit te leggen. Benamingen als kreefts- steenbokskeerkring en de dag-en-nachtevening hebben nu een plaatje gekregen in ons brein. En ook dat schrikkeldag ervoor zorgt dat de lente voor ons op het noordelijk halfrond altijd rond 20 maart ligt, en op het zuidelijk halfrond rond 22 september.

Tek: Niek Swelsen

Tek: Niek Swelsen

 Peter van Dooren geeft uitleg over het afstellen.

Peter van Dooren geeft uitleg over het afstellen.

Na Niek ging Peter van Dooren verder met: hoe kan men in de praktijk de paletten voor een Graham ankergang af stellen en maken. Peter heeft hiervoor speciaal gereedschap gemaakt, dit omdat: meten weten is, waarin ik hem kan volgen. **En als je het niet begrijpt, begrijp ik het wel. Hierna kwamen we toe aan een van de vaste programma onderdelen: de meegebrachte uurwerken, hulpgereedschap en klokken. De inbreng hierin van de leden is niet al te positief, wat toch essentieel is voor de bijeenkomsten. Op het einde van de zeer leerzame avond konden we nog een door Huub van Beek geschonken klassieke regulateur verloten, Huub bedankt!

De gereedschappen van Peter van Dooren.

De gereedschappen van Peter van Dooren.

Deze avond was in ieder geval een goede training voor ons voorstelling vermogen. Enkelen gaven zelfs aan dat ze er de komende nacht wel eens onrustig van zouden kunnen zijn. Dit is volgens mij wel mogelijk omdat we nu een klein beetje in de toekomst kunnen kijken. Of, zou de volle maan invloed op deze mensen hebben, wat wel kan, volgens de vele volksverhalen.23 Volle maan

*http://www.stedelijk.nl/tentoonstellingen/collectie-wisselingen/the-beanery-1965

**Bioritmiek gaat ervan uit dat de mens niet op elk ogenblik in dezelfde mate de beschikking heeft over zijn vermogens en dat deze beschikbaarheid cyclisch verloopt zoals de meeste continue processen in de natuur. De beschikbaarheid van een vermogen neemt geleidelijk toe, bereikt een maximum, neemt dan weer af, bereikt een minimum en gaat dan weer toenemen. (Wikipedia)

Prehistorisch weerstation Als bovenkant steen verkleurt, dan regent het. Schommelt de steen, dan waait het. Wordt de steen warm, dan schijnt de zon. Als de steen wit wordt, sneeuwt het.

Prehistorisch weerstation
Als bovenkant steen verkleurt, dan regent het.
Schommelt de steen, dan waait het.
Wordt de steen warm, dan schijnt de zon.
Als de steen wit wordt, sneeuwt het.

Peter demonstreert het afstellen van een Graham anker.

Peter demonstreert het afstellen van een Graham anker.

Opnamemal voor paletten van Peter.

Opnamemal voor de paletten: van Peter.

 

De klokken van Arkansas

De klokken van Arkansas  Uit Chronos 1957  (Artikel aangevuld met foto’s)

(Een Amerikaanse Kamperui *)

Kamper_uien fotograaf Jan Lafeber

Kamper- uien* fotograaf Jan Lafeber

In een klein stadje in Arkansas werd op een dag de geldbuidel van de gemeente wat dun en de heren van de Raad verstuurden een circulaire aan de bewoners met de navolgende inhoud:

,, Ieder, die door de een of andere gedachte of een inval er toe kan bijdragen, de dunne geldbuidel der gemeente dikker te laten worden ,gelieve dit zo spoedig mogelijk mede te delen”. Onder de vele ideeën en voorstellen was er één, die zich snel liet verwezenlijken. De horlogemakers van de stad hadden zich aaneengesloten en stelden de gemeenteraad voor, dat zij een som geld ineens wilden schenken onder die voorwaarde, dat de stad het volgende besluit bekend zou maken:

,, Niemand mag een klok, die de juiste tijd aangeeft, in het openbaar vertonen, hetzij hij aan de horlogemakers jaarlijks een zeker bedrag betaalt, een soort pacht, hetzij hij zich een nieuwe klok aanschaft, uitsluitend en alleen voor eigen gebruik’’.

Dit voorstel werd direct aangenomen en de horlogemakers betaalden het voorgestelde bedrag aan de gemeenteraad. De volgende dag werd reeds een bezwaarschrift ingediend bij de kerken.

Op dit welkomsbord staat een toren zonder wijzers, vermoedelijk heeft het betrekking op dit verhaal. foto: www.arkansas.com

Op dit welkomsbord staat een toren zonder wijzers, vermoedelijk heeft het betrekking op dit verhaal. foto: www.arkansas.com

De wijzers van de klokken moesten worden afgenomen, indien geen pacht betaald werd. De kerk betaalde. De stad, die in de haast niet aan haar eigen klokken gedacht had, moest, of ze wilden of niet, voor de stations- en raadhuisklok pacht betalen: van de overige klokken werden de wijzers afgenomen.

De horlogemakers juichten!!

Nu woonde aan de stadsrand in een klein huisje een oude man die elke cent driemaal omdraaide, alvorens hem uit te geven. Aan de gevel van zijn huis bevond zich een klok. Niemand wist eigenlijk waarom daarboven aan het nokje van het dak een steeds goed lopende klok was ingebouwd. Maar die klok was er nu eenmaal en de aardige oude baas moest dus pacht betalen. Recht is recht. Hij ging naar het stadhuis, liet zich het besluit tussen stad en horlogemakers voorleggen, las dit, schudde zijn hoofd en mompelde: ,,Dat is heel eenvoudig. Hier staat het:….een klok die de juiste tijd aangeeft… Dat varkentje zullen we wel wassen. Hij ging naar huis, nam een ladder zette deze tegen de gevel van z’n huisje en zette de klok 20 minuten voor.

Daaronder hing hij een stuk karton, waarop het volgende was geschreven:

Nieuwe afbeelding (9) - kopieDe horlogemakers protesteerden. De man stond echter volkomen in z’n recht. Het besluit zei duidelijk, wat er verboden was en van een niet goed- lopende klok werd in dit besluit geen gewag gemaakt. Veertien dagen later was er geen enkele klok in het hele stadje te vinden, die nog de juiste tijd aanwees. Alle klokken liepen voor of achter en onder elke klok hing een stuk papier of karton, waarop het tijdsverschil stond aangegeven. Het besluit van de wijze vroede vaderen zal wel weer spoedig ongedaan gemaakt zijn.

——————————————————————————————————————–

**Het is mogelijk dat het verhaal zich af heeft gespeeld in Arkansas City.

Meer over Historic Arkansas city op: http://www.arkansas.com/places-to-go/cities-and-towns/city-detail.aspx?city=Arkansas+City

* (Een Kamper ui is een benaming voor spot- en plaagverhalen waarin  bestuurders van bepaalde plaatsen door de omgeving belachelijk worden gemaakt..)

Muurreclame voor de Kamper uien van J. J. Fels d.d. 1857 fotograaf Jan Lafeber

Muurreclame voor de Kamper uien van J. J. Fels d.d. 1857 fotograaf Jan Lafeber

Kamperui: https://nl.wikipedia.org/wiki/Kamper_ui chronos 8e jaargang no.14 - kopie

 

 

 

 

Hodiny, a pálinka in Kuntapolka

1 Site foto mappen

 

HODINY site

Bladerend in een foto- album uit 1995 kwam ik een foto tegen van een torenuurwerk, uit de kerktoren van Kunova- Teplica (Kuntapolka in het Hongaars). Veel bewoners spreken hier overigens Hongaars, omdat het van oorsprong Hongaren zijn.

Kunova Teplica (Kuntapolka)

Het is een klein bergdorpje van rond de 600 inwoners in het zuiden van centraal Slowakije dicht bij de Hongaarse grens. Ze hanteren er dezelfde tijd als in Nederland ( Midden-Europese Tijd (UTC+1 zomertijd UTC+2). Echter de zon komt een uur eerder op, en gaat een uur eerder onder dan bij ons. Slowakije grenst dan ook aan de volgende tijdzone. Opvallend in het dorp is, dat het een behoorlijk voetbal stadion bezit. Dit komt voornamelijk door het metaalbedrijf SWM, dat het dorpje rijk is. In 1995 konden de bewoners nog niet continu over stroom en water beschikken. Veel vrouwen deden de grote was dan ook nog in het plaatselijke bergstroompje, en als je een warme provisorische douche wilde nemen, moest je eerst een vuurtje maken onder een boilerkachel.

Toaleta (Toilet)

Toaleta (Toilet)

Toaleta (Toilet)

En toilet bezoek bracht je liefst overdag dan zag je de glimwormen niet oplichten als je met je zaklantaarn de zaak belichte. Overdag hoorde je de vele cirkelzagen met een golvend jankende geluid, dat op het eind een zwieper krijgt als de zaag door het hout schiet. En bij windstil weer trok de rook van de vele houtkachels kringelend, alsof ze de polka dansten, omhoog uit het dal waar ”Kuntapolka” lag. Wat een idyllisch gezicht opleverde, voorzien van een nostalgische hout geur. Minder idyllisch was dat bewakers met gemuilkorfde honden kleine aardappelveldjes dag en nacht bewaakten, slapend in een hut of auto wrak.

Slivovitz of pálinka!

Klokkenolie voor klokkenmakers stookten ze zelf, mijnz Niet om te smeren! - kopie broer voor wie ik eens wat liters had meegebracht dacht er het zijne van. Als je de fles in de kast zet, met de dop open, gaat de houtworm lopen, vertelt hij nog steeds smeuïg op familie feestjes.

Ik gebruik het spul nu om de fiets te poetsen, dan jatten ze hem niet, en er hoeft niet veel op vertelt hij dan! Deze zelf gebrouwen drank, stond in kunststof vaten in de kelder. En steeds, als ik naar huis vertrok, vulden ze voor mij een viertal ’pretflessen’ van twee liter met dat spul. Op een gegeven moment ging ik slechter zien en heb toen dat spul maar opgeruimd.

 

Kerktoren Kunova TeplicaNaamloos

Dat ik daar terecht kwam was op uitnodiging van een studente uit Kunova Teplica. Zij liep in die tijd met meerdere studenten techniek van de hoge school Košice stage bij een bedrijf in Venray, waar ik toen ook werkte. We konden bij haar thuis slapen en eten en met haar de streek verkennen. En wat ik met mijn vrouw en mijn kinderen daar gezien en meegemaakt heb, daar kan ik nog wel een boekje over schrijven. Omdat ze wist dat ik van uurwerken hield nam ze me eens mee naar de plaatselijke kerk. En ja hoor, op de zolder stond een prachtig smeedijzeren torenuurwerk, het was al lang niet meer in gebruik. Het was wel een verrassing, omdat ik nooit gedacht zou hebben dat er nog een uurwerk in de toren zou staan, omdat de wijzers op de toren zelf geschilderd waren!site (2)

Terwijl ik het uurwerk bekeek vertelde ze: als je het wilt hebben regel ik dat wel. Hierna vertelde ik haar dat ze er voor moest zorgen dat het uurwerk voor de kerktoren behouden moest blijven, het staat hier perfect. Nu 20 jaar later weet ik niet meer of het uurwerk er nog staat, omdat het contact verloren is gegaan. Later kreeg ik een klokkenboek in het Slowaaks en de kop luide: HODINY. Ik dacht meteen aan Houdinie! Een mooie Slowaakse naam voor een tijd instrument waar veel mensen geen idee van hebben hoe het werkt. Ook hebben ze mooie woorden voor: uurwerk- klokkenmaker, namelijk Hodinár en Hodiny en Hodinky voor, klokken en horloges. Verder bladerend in mijn album kwam ik nog een foto tegen van een van de oudste, rijkelijk versierde, kerk van centraal Europa in Ochtina, en de gids in deze kerk bleek in Holland een kleine kunstopleiding gevolg te hebben.

Interieur van de kerk van Ochtiná

Interieur van de kerk van Ochtiná

Kunova Teplica

Kunova Teplica

Lekáreň (Apotheek)

De Potraviny Michaela is het kruidvat, en dus Apotheek (Lekáreň)

Gietwerk uit Kunova Teplica.

Aluminium gietwerk uit Kunova Teplica.

SMZ Malá sekera (Kleine bijl)

Een aandenken aan een bezoek aan het metaalbedrijf SMZ  in Kunova Teplica.                            Malá sekera   (Kleine bijl die vroeger in metalen uitvoering als wandelstok en verdediging wapen tegen de beren werd gebruikt)

Kerktoren Kunova Teplica, met op de muur geschilderde wijzers.

Kerktoren Kunova Teplica, met op de muur geschilderde wijzers.

 

Tijd in overvloed toen!

Tijd in overvloed toen!

Kerk van Ochtiná

Kerktoren van Ochtiná

Toaleta (Toilet)

Binnen in de “toaleta” verdoe je je tijd beslist niet.

 

De straat waar we logeerden.

De straat waar we logeerden, met de postbode die daar nog een voornaam persoon was.

 

Volgens enkele oudere bewoners was er iets over straat gekomen, het was geen motor of auto maar het ging verschrikkelijk hard!

Volgens enkele oudere bewoners was er iets over straat gekomen, wat geen motor of auto was, je hoorde ook niets, maar het ging verschrikkelijk hard!

Niet om te smeren!

Niet om te smeren, en beslist niet te drinken.

Bezienswaardigheden in Slowakije :De vele grotten zoals de Dobšinská ijsgrot en de Domica grot die onder de grond naar Hongarije loopt.  Onder deze link enkele filmpjes: http://spirit-studio.page.tl/Kr%e1tke-dokumenty.htm

Het centrum van Kosice: Hlavná ulica is bijzonder mooi.

Hodiny v hlavná ulica Košice

Hodiny v hlavná ulica Košice De openbare klok op het beroemde plein van Kosice.

Jaskýň a zvony kostolnej veže majú obaja trpeli netopierov: Grotten, en kerktorens hebben beide last van vleermuizen

Maak  de klok,  Vykonajte Hodiny  http://urobsisam.zoznam.sk/fotogalerie/navody/stylove-hodiny-17HODINY site

 Šťastný ( Hodiny) Nový Rok !                           Een goed (Klokken) Nieuwjaar!