Dodo, weet ook de tijd!

Het mechaniek achter de klok.

Donderdags voor de Rikketik beurs was ik op bezoek bij de kunstenaar Frans Arts in Gemert.

”Even wachten dan krijg je wat”, zei Frans  tegen Dodo, zijn hondje dat blaffend ons gesprek verstoorde. ”Ja”, zei Frans, ”hij weet beter de tijd als wij en dat zonder horloge”. Frans doelde op het feit dat zijn hond net voor 3 uur s ’middags begint te blaffen. ”Je kunt er de klok op gelijk zetten”, zei Frans. Misschien komt het omdat hij het voorlopen van het slagwerk hoort, bracht ik in, ”dat zou best kunnen” zei Frans.

En vandaag op de beurs van de Rikketik viel mij direct een klok met een mechaniek op. Dat was iets voor Frans dacht ik, een hond die de tijd aangeeft waarbij hij zijn tong en staart roert, en dat zonder te blaffen!

Pendule Carillon Automate Sonneur Odo

Bij een vriendelijke Antwerpenaar stonden ook enkele klokken met speelse mechaniekjes, toch altijd leuk! De man poseerde met zijn klokken voor mij, maar helaas zijn de foto’s niet bijster geworden. Maar dat euvel moet ik bij mezelf zoeken.

Op de beurs was best wel wat te beleven, en het was druk. Persoonlijk zie ik daarom liever dat de stands gesplitst worden in een klokken- en horloge gedeelte.

En het aanbod was groot, waarbij het opviel dat de klokjes uit de tweede helft van de 20e eeuw met karretjes de hal uit werden gereden. Zoals altijd ook even een gezellig praatje met Martin den Heijer uit Heereveen. Ditmaal over schaatsen en brons gieten.

Remmen uurwerk ?

Zelf had ik een klein koekoeksklok uurwerkje gekocht bij de koekoeksklokken specialist, ook uit Friesland. Het uurwerkje had ik vorige week al besteld. De beurs heeft natuurlijk ook de functie van een afhaal centrum. En in de korte tijd dat ik vandaag op de beurs was, kwam ik een zestal leden van de klokkengroep Vierlingsbeek tegen.

Verder viel mijn oog op een uurwerk dat wel eens een werk van Remmen Boxmeer kon zijn.

De klokkenluider   (YouTube: CARILLON A AUTOMATE ROMANET FFR)

Het mechaniek erachter is simpel.

Geen Dodo maar Odo klok.

Bovenzijde van het vermoedelijke Remmen uurwerk.

Remmen uurwerk ?

Het mechaniek achter de klok.

 

 

 

Gerard van Lankveld (Deel II )

Gemert

Kasteel  Gemert vanaf het Ridderplein.

Na mijn eerste bezoek aan het Stereind, wou ik toch wel wat meer weten over Gemert, en Gerard van Lankveld.

Veel had ik over beiden gelezen in artikelen van het Gemerts Heem. Zoals: ”Torenhorologies in Gemert vanaf 1500” en deel II van Ad Otten, ”Museum dr. Guislain 25 jaar bij de tijd” van Ton Thelen en ”In Monera tikt elke klok zijn eigen tijd” door Ad de Koning.

Motus in rota (De beweging van het wiel)

‘Lento Macom Brio’, ‘langzaam maar met glans’

 Samen met mijn vrouw toog ik dus op een middag naar Gemert. We parkeerden de auto op het Ridderplein dat ligt tussen het kasteel en het gemeentehuis. Mijn eerste doel was om in de hal van het gemeentehuis de klok van Gerard te fotograferen. Als je het gemeentehuis uitloopt kan de kolossale klok je beslist niet ontgaan. De klok die Gerard bouwde tussen 1984 tot 1988 heet de ‘Lento Macom Brio’, ‘langzaam maar met glans’. Gemaakt door: ‘Fabriqué par l’empire de Monera’ en is voor mij het mooiste kunstwerk van Gerard van Lankveld. De klok straalt een zeldzame rust uit, door het  langzaam bewegende wiel. (Dat in vaktermen een ”onrust “ wordt genoemd). Hoe heeft hij dit sublieme idee, en de naam, toch kunnen bedenken! Kijkend naar de klok zie je niet direct dat deze werkt, en dat doet mij denken aan een Luiaard!

De onrust zit boven de wijzerplaat.

Jammer dat de klok in de hal niet op de plaats van de balie staat. Dan denk je namelijk meteen aan de ambtelijke tijden! Na de klok uitvoerig te hebben bekeken en gefotografeerd, vroeg ik aan de balie of er veel bezoekers voor de klok kwamen. Het antwoord was: best wel, en ook bezoekers van het gemeentehuis hadden belangstelling voor de klok. Na dit bezoek brachten we een bezoek aan het VVV- kantoor op een plaats bij uitstek, namelijk langs het gemeentehuis. Hier kochten we een pakje kaarten ( geen speelkaarten) maar met de vele kunstwerken van Gerard er op. Het doel is tweeledig: reclame voor Gerard en financiële steun voor de stichting die Gerard zijn belangen beheert. Gezellige mensen daar, waar we nog wat informatie kregen over het kasteel van Gemert, wat op dit moment in Gemert nogal wat voeten in de aarde heeft.

Spiritus Sanctus

de Heilige Geestlaan

Vanaf het VVV- kantoor liepen we samen via de Heilige Geestlaan naar het kasteel, waar de poort over de gracht open stond. ”Is het wel open!”, zei mijn vrouw, “natuurlijk!” zei ik, ”anders stond de poort niet open”. Maar onder het poortgebouw zag ik een plaat met tekst hangen, ”misschien staat daar wat op” zei ik tegen mijn vrouw. ”Je ziet anders niemand” zei mijn vrouw. Meteen hoorde ik achter mij een stem: ”Waar gaat dat heen als ik vragen mag”! , Spiritus Sanctus, dacht ik, en antwoordde: ” naar het kasteel”. ”Maar dat is privé terrein ” sprak de man, en terwijl ik mij omdraaide en naar hem toeliep, zei mijn vrouw nog, ”ziede ge mugt er niet in!” De man in gezelschap van een dame leek wel op een Franse kasteelheer. Ik heb een probleem dacht ik, en stelde mij voor. Ik vertelde dat ik naar Gemert was gekomen om de wijzerplaat van de kasteeltoren en de zonnewijzer in de kasteeltuin te fotograferen.

Horologium solarium (Zonneklok)

Dit om een artikel over Gerard van Lankveld te kunnen maken, en er ontstond een leuk gesprek. ”Bent u de eigenaar vroeg ik”. De betreffende ”kasteelheer” was niet persoonlijk maar wel mede eigenaar, vertelde hij mij. Het werd mij duidelijk dat hij tot de congregatie behoorde die het kasteel beheerde. En de poort stond toevallig open omdat er tuinmannen bezig waren. Dus heb je geluk vertelde de man, je kunt alles fotograferen en neem er de tijd voor.

Horologium solarium (Zonneklok)

Clavum umbra horologii (Spijker schaduw klok)

Detail van de schaduwklok van 8000 kopspijkers.
foto: P.Delisse

Inmiddels was de beheerder op de hoogte van mijn liefhebberij voor klokken. En kwam met een bijzondere verrassing! Binnen in het kasteel heeft eens ( rond 1900) een Franse Jezuïet een zonne- schaduwklok met 8000 kopspijkers in de vloer van zijn kamer gemaakt. Als je even wacht haal ik de sleutel op, zodat we naar binnen kunnen. Dit was nog eens geluk! Na een paar minuten konden we de vloer bezichtigen in een leegstaande kamer, in een leegstaande gebouw, waar de tijd toch gewoon doorloopt! We waren onder de indruk, waarbij ik aan de Jezuïet dacht die dit alles gemaakt had. Jezuïeten leefden sober dus hadden ze ook geen horloge, zeker niet in die tijd, toch hield hij van de tijd wat niet verwonderlijk is.

Een keer anders liften.

Na deze bijzondere zonnewijzer gefotografeerd te hebben, wat bijna niet mogelijk is, zat ik nog met mijn eerste doel. Buiten de poort dacht ik eraan, dat ik ook nog op zoek was naar de muur waar Gerard van Lankveld eens de restanten van het toren uurwerk had gevonden en mee naar huis had gesleept. Toeval of niet er kwam hulp uit de poort, een tractor! De bestuurder stapte uit de tractor omdat hij nog iets moest vastzetten voor hij wegreed. Ik sprak hem aan over het torenuurwerk van Gerard van Lankveld. ”Ja, dat lag toen hier aan de andere kant van de muur op de mestvaalt “ vertelde hij. ”Kan die poort ook los” vroeg ik wijzend op een poort in de muur, ”nee” antwoordde de man. ”Daar waar vroeger de kasteeltuin was lopen nu schapen” vertelde de man. ”Jammer “ zei ik, ik had graag een foto genomen van die voor mij historische plek.

De nu nog steeds ommuurde kasteeltuin, waar Gerard van Lankveld het restant van het uurwerk had gevonden.

”Geen probleem” zei de man ”klim maar in de laadbak, maar niet aan de handel trekken want dan kiep je eruit, en dan til ik je boven de muur”. Zo gezegd zo gedaan, en zo kon ik toch een paar foto’s nemen van de muur. De tractor bestuurder bleek een broer van de “Kasteelheer”. . en zoals een neef van mij zich altijd uitdrukte als hij weer eens een opdracht kreeg: ” Toon ik heb weer alle geluk van de wereld “!

Et Aurum Onocrotalus (De Gouden Pelikaan)

Terwijl de tractor aan de horizon verdween, gingen we op zoek naar een Cafeetje voor een békske koffie. Terwijl ik onderweg nog wat foto’s maakte van het kasteel raakte ik aan de praat met wat plaatselijke hang- ouderen. Ze zaten op een muurtje voor de kasteelgracht. In plat Gimmerts vertelde ze mij dat Gerard van Lankveld zojuist hier op de fiets was langsgekomen. Ik wist dat Gerard in de late middag wel eens naar de ” huiskamer ” ging. ” Onder de boog met de gouden Pelikaan door, en dan kom je vanzelf bij de ” huiskamer “, vertelde een man. Aan het prachtig straatje lag verscholen achter de struiken inderdaad ” De huiskamer ”. Binnen zag ik Gerard direct voorovergebogen over een krant zitten. Gerard stelde mij aan iedereen die het horen wilde voor, als de klokkenmaker die met een artikel over hem bezig was. Het was gezellig daar, iedereen maakte een praatje. Voor mij leek het wel of ik in het kunstwerk van The Beanery was beland. Na een paar foto’s, koffie en wat borrels met Gerard, reed mijn vrouw mij weer terug naar Vierlingsbeek. Een enerverende middag waar ik nog lang herinneringen aan kan ophalen.

Movens et Frui (Blijf bewegen en geniet)

 

 

‘Lento Macom Brio’, ‘langzaam maar met glans’

—Kijkje in het uurwerk van ‘Lento Macom Brio’, ‘langzaam maar met glans’

Achterkant van het uurwerk ‘Lento Macom Brio’, ‘langzaam maar met glans’

De schaduwklok van kopspijkers. Foto: P.Delisse

Wilt u meer weten over deze zonnewijzer kijk dan op onderstaande link.

https://www.zonnewijzerkring.nl/zonnewijzer/meridiaan-met-tijdvereffeningslus/

—Het torentje van de Donjon had in 1760 al een uurwerk.

De Pelikaangang in Gemert.

Gerard in de Gemertse Beanery!

Kasteel Gemert bestaat al sinds de 14e eeuw.

Kasteel Gemert.

De Heilige geestlaan en de tractor die aan de horizon verdwijnt.

 

 

 

 

 

 

 

Lezing ” Die komt nog van Tausch af ”

Lezing over Klokkenmakers in de oude Heerlijkheid Oploo op 10 april.

Leuk, en een eer om in ”eigen dorp” Oploo een lezing te kunnen geven voor de Historische Kring ‘Land van Cuijk’, samen met Jan Fimerius uit Bakel.

Hoogtepunten van de avond waren de zoektocht van Noud Remmen de familie Tausch en de uurwerk bouwers families Remmen en van Cuijk.

Horloge van  E.Maassen, St.Anthonis gekocht bij  J.Tausch in St.Anthonis.

De indeling van de lezing die  avond was als volgt:

 

Uurwerken van Jan Fimerius

De uurwerkmakers uit de regio werden volgens het programma globaal naar voren gehaald, zonder in te gaan op al te genealogische en technisch details.

Dit om te voorkomen dat de toehoorders thuis gekomen naar de fles grijpen omdat ze anders de slaap niet kunnen vatten!

De aandacht van de tachtig toehoorders was dan ook zoals je het wenst. En bij die sfeer past natuurlijk de spreuk:

Hoe vro tikte het in Plo!

Vierlingsbeek, heeft wat met tijd.

Verslag van bijeenkomst van 23 maart 2017

Tijd is een relatief begrip.

Het is me ook wat, komen we als klokkenmakers bijeen in Vierlingsbeek, en dan zie je niet de juiste tijd op de kerktoren. Dat was het eerste wat ik te horen kreeg op de eerste bijeenkomst van 2017. Toch kwam iedereen op tijd, ook Jan Donkers uit Wanroij. Jan, inmiddels al 87 jaar,  is altijd aanwezig “behalve” als Jan geen vervoer heeft, en dat op die leeftijd! Even na half acht konden we dan ook beginnen aan de drukke agenda van deze avond. Na enkele mededelingen kwam het eerste agenda punt ter sprake : De conclusies van de enquête  die we hadden gehouden onder de leden.

Kuhschwanzpendel met glazen bel.

En die luidt: Comtoise en Schwarzwälder klokken komen als verzamel object het meeste voor. Ook logisch, want het zijn op dit moment de goedkoopste antieke klokken en mooie restauratie objecten. Meer kennis verkrijgen over de technieken als emailleren, frezen, as tappen bewerken werd ook door diverse leden geopperd. Het organiseren van een avond, was een overbodige vraag! Daar en tegen vielen de lezingen en de meegebrachte voorwerpen wel in de smaak van de leden. Er werd ook nog geopperd om met meerdere een uurwerk te bouwen, maar dat is niet het doel van onze bijeenkomsten.

Lunarium van Frans en Toine.

Deze bijeenkomsten zijn gezien de opkomsten alles behalve saai. En iedere keer weer kunnen we  genieten van de meegebrachte antieke klokken, uurwerken en door leden zelf gebouwde gecompliceerde tijdinstrumenten en gereedschappen. Zo trok dit keer de inbreng van Frans Arts en Toine Daelmans met het lunarium meer dan de volle aandacht. Alleen al de aandrijving van het lunarium is een creatief kunstukje op zich!

Het aandrijfmechanisme met onderdelen van een comtoise grondrad.

De Goselink Reumpol stoelklok.

Die aandacht kregen ook de niet alledaagse antieke uurwerken van Jan Fimerius. Zijn Goslink Reumpol stoelklok en de houten Kuhschwanzpendel van Tiny van Haandel . Jos de Wijs had ook weer een bijzonder uurwerk bij zich. En de lezing van Hans van der Horst over het bouwen van een computer gestuurde verdeelkop, was voor de computer techneuten onder ons bijzonder interessant. Hans kon het zeer goed verwoorden, alleen jammer dat hij geen microfoon ter beschikking had. Na Hans gaf Mathieu Gerrese nog een uiteenzetting over het gebruik van een conventionele verdeelkop, en dat kun je wel aan Mathieu overlaten. En dan de loterij, die gaan we anders doen: namelijk loten genummerd met het nummer van de ledenlijst trekken, zodat we geen briefjes meer hoeven uit te delen.

Ambachtelijk of computer gestuurd.

Wat ik persoonlijk constateer is, dat er meer moderne technische apparatuur ter sprake komt. Elektronische besturingen, en andere elektronische toepassingen staan toch verder af van het oorspronkelijke vakmanschap. De vroegere vaklui hadden bijvoorbeeld enkel hun zelfgemaakte voet- of hand bediende draaibankjes, boormachines, hun eigen verdeelschijven en moduul frezen.

—Handgemaakte verdeelschijven werken ook prima.

Om deze hobby te beoefenen hoef je echt geen dure apparatuur in huis te hebben. Je kunt ook alles maken met simpele gereedschappen. Er zitten namelijk ook hobbyisten en verzamelaars onder de leden, die zoveel mogelijk het oude beroep, zonder gecompliceerde computer gestuurde draai- en freesbanken willen beoefenen en uitdragen.

Zelf geef ik hier ook de voorkeur aan.  Klokken en onderdelen zelf uitgedacht en met de hand gemaakt, zoals Frans Arts, Jean Wilmar en Gerard van Lankveld hun klokken hebben gebouwd, geven een heel bijzondere uitstraling.

Alhoewel het lunarium van Toine en Frans gemaakt is met, een combinatie van beide technieken.

Het is alsof tegenwoordig de fysieke arbeid vermeden wordt, en ook de productietijd  belangrijker aan het worden is. Maar dan gaat het oude ambacht wel verloren.

Dat wil niet zeggen dat ik die technische kunststukjes niet bewonder, integendeel! Er komt ook veel tijd bij kijken om het te bedenken en onder de knie te krijgen. En in deze tijd is het misschien wel zo, dat als je het oude vakmanschap niet beheerst, je het door een computer gestuurde machine kunt laten doen.

En als ik onze doelstelling van zeven jaar terug nog eens bekijk op de site: Doel is om over de gezamenlijke klokkenactiviteiten te praten en kennis uit te wisselen om ook anderen enthousiast te maken voor het vak van klokkenmaker, zodat dit niet verloren gaat. Dan mag dit wat mij betreft aangevuld worden met: En de kennis van het oude handwerk te handhaven en te vergroten!

(Doelstelling: zie menubalk onder Informatie.)

Terwijl ik dit verslag op mijn computer tik, besef ik dat mijn handschrift er ook niet mooier op gaat worden.

Het lunarium van Toine en Frans, is handwerk gecombineerd met computertechniek.

Eenvoudig lunarium gemaakt van voor de hand liggende onderdelen.

Het regulateur uurwerk met pennengang van Jos Wijs.

— De pennengang van het uurwerk van Jos Wijs.

Een Lunarium bouwpakket gemaakt van een telraam en de globe van een Zaanse klok!

Kuschanzpendel Uhr met houten tandwielen en glazen bel van Tiny van Haandel.

Voorplaat met houten wijzer van de Kuschwanzpendel van Tiny van Haandel.

 

Frans Arts en Toine Daelmans bouwen samen een Lunarium.

Frans Arts de vindingrijke kunstenaar, schilder, koperslager, klokken, planetarium, en astrolabium bouwer uit Gemert, heeft aan een half idee genoeg. Tijdens een gesprek in de herfst van 2016 met Frans Arts opperde ik het idee om een simpel instrument te bouwen, zodat kinderen en volwassenen de draaiing van de aarde om de zon en de maan om de aarde  kunnen begrijpen. ” En wat ze zelf kunnen bedienen “, zei Frans. Na een herfst en winter waarbij de gezondheid van Frans te wensen overliet, mailde hij mij  eind december 2016 dat hij een Lunarium gereed had.

(Lunarium : nabootsing van de draaiende beweging van de aarde en de maan onderling en t.o.v.de zon.)

Toine en Frans rekenen verder naar mogelijkheden.

Althans op papier, ik heb er drie maanden aan gerekend vertelde hij. “Het is een eenvoudig apparaat met maar zes tandwielen “, zei Frans. Zelfs toen Frans in het ziekenhuis lag vroeg de  specialist eens: “wat hij toch aan het berekenen was”. Frans vertelde hem waar hij mee bezig was en zei; ” wat moet ik hier dan anders doen”!.

Ad infinitum (

Als Frans zoiets uit rekent moet het niet een symbolische weergave worden, maar een zuivere weergave van de draaiingen. En dat betekend wanneer het Lunarium door een uurwerk wordt aangedreven, de stand van de aarde en maan t.o.v. de zon zuiver blijven.  “Alleen heb ik nog een probleem”, vertelde Frans, “namelijk om de verdeling van een tandwiel van 235 tanden te kunnen maken “. “Nou dat komt goed uit “, vertelde ik Frans, want op de volgende bijeenkomst, geeft Hans van der Horst een lezing over het maken van een computer gestuurd verdeelapparaat waarmee je alle tandwiel- verdelingen kunt maken. Maar mensen die Frans kennen weten wel, dat wat hij in zijn hoofd heeft, er ook snel moet komen. “Ik zal Toine Daelmans uit Stiphout ook eens bellen “, zei Frans, “misschien weet die er wel raad op”. Frans stuurde mij de eerste mooie schets van het geheel, en ook de berekeningen.

En dat terwijl Frans nog bezig was om zijn fysieke conditie weer op peil te brengen, had hij al geregeld, dat Toine Daelmans het benodigde grote tandwiel zou maken. En dat Frans toen ook weer zover was dat hij al enkele uren in zijn werkplaats kon doorbrengen, om samen met Toine ieder een Lunarium te bouwen.

“Als je morgen (17 maart 2017 )om vier uur hier komt, is Toine er ook “, vertelde Frans. En vanmiddag kon ik dus de twee lunarium’s in het echt bewonderen. Op de  maand aanduiding, dierenriem en wat kleine kinderziektes na waren ze gereed. Ze kunnen ook nog verder uitgebouwd worden tot een Planetarium. Maar daarover meer komende donderdag want dan kunnen de leden van de klokkengroep Vierlingsbeek het prototype van de Lunarium’s op een ”broodplank” bewonderen.

( ww.fransarts.nl )    ( www.in-timestiphout.com )

Lunarium voorzien van dierenriem.

Nieuwe gewijzigde schets van het Lunarium. 18 april 2017

De schematische computer tekening van Toine Daelmans.

 

 

Gerard van Lankveld

Een kleurrijk Keizerrijk  ( Deel I )

Gerard met een zelfgebouwd Russisch muziek instrument, de Ballalaika.

In mijn plakboek over klokken en klokkenmakers, zit ook een mooi artikel, uit De Gelderlander over Gerard van Lankveld uit Gemert. Een interessant artikel was het, met een foto van de Cysar Gorot astronomische klok die mij enorm aansprak, ook al was het zwart wit. Zo ook mijn vader die hem in de jaren zeventig heeft bezocht. Hij vertelde daar dikwijls over. Gerard woont aan de weg naar Beek en Donk, ”en je kunt de toren achter zijn huis van de straat af zien”, vertelde mijn vader.

Eens zou ik hem ook bezoeken had ik mij voorgenomen. Het duurde echter tot november 2016 voor het zover was.

Strana Sweta

Op weg naar Gemert draaide ik rechtsaf bij de molen de volksvriend,en reed via de Oudestraat Gemert binnen. Molens hebben ook altijd aantrekkingskracht op mij, alleen de Volksvriend was onthoofd van zijn wieken.

 Eraan denkend dat molens linksom draaien , dit omdat er een natuurlijke draaiing door de groei in de hout van de as van de molen zit. Dit heeft weer te maken met de draairichting van de aarde om de zon.

Aan het einde van de Oudestraat ga je linksaf en je bent op het Stereind  waar Gerard woont.

Zijn huis valt meteen op door de mooi beschilderde vensters en  deuren. Een afspraak had ik niet gemaakt met Gerard, dus op goed geluk belde ik aan. ”Kom binnen”, zei hij nadat ik mij had voorgesteld. We liepen naar de keuken, ”even afmaken waar ik mee bezig ben”, zei Gerard.

Gerard nam plaats achter de keukentafel, terwijl ik mij nestelde op de stoel bij het keukenraam, waardoor je op een toren keek. Opeens stond Gerard weer op en zei, ”eerst dat ding (radio) wat dempen”.

”Koffie of thee” vroeg Gerard daarna, ”doe maar een glas water”, zei ik. ”Water dat is ook maar water” zei Gerard, ”maar goed als je dat wilt”.

De hamer van Neefs.

Gerard zette een glas water voor mij neer en begon een koperdraad te isoleren op een ouderwetse manier. Met lijm en naaigaren, wikkelde de hij er een paar lagen over het draadje heen. En op mijn vraag: ”wat ben je aan het maken”, antwoordde Gerard; ”des vur unne hamer van Neefs”. Ik genoot van zijn manier van werken aan de keukentafel, met eenvoudige middelen.

De eerst gesprekken gingen over Frans Arts en de molen de ”Volksvriend”die ze aan het restaureren waren. Hierna vertelde Gerard mij over zijn leven, en zijn gevecht met instanties die voor hem een bepaalde weg wilden uitzetten. Dit bracht hem ertoe om zijn eigen wonderlijke draai aan het leven te geven. Het is eigenlijk niet voor te stellen dat hij vanuit zijn situatie tot ”Keizer van Monera Carkos Vlado” heeft opgewerkt. Gerard zijn klokken en andere kunstuitingen genieten naast landelijke, inmiddels ook buitenlandse, bekendheid. Een van zijn mooiste klokken staat in de hal van het gemeentehuis van Gemert.

Cysar Gorot astronomische klok

Gerard genoot ervan dat ik een oud krantenartikel (Het Keizerrijk van een tuinman) uit de Gelderlander van de jaren zeventig, in mijn plakboek had zitten. Evenals van mijn  Oploo’s dialect, zoals “des ’n moi pieep”. Nadat Gerard het draadje gereed had, vertelde hij, terwijl ik alles vastlegde  over zijn verzameling van zeer uiteenlopende zaken, die tussen zijn zelfgebouwde klokken en andere kunstig gemaakte voorwerpen stonden of hingen.

Hieronder een serie foto’s die verklaren waarom Gerard inmiddels zijn draai heeft gevonden.

”De gustibus (et coloribus) non est disputandum”

” Over smaken (en kleuren) valt niet te twisten”

Claïda: De poort van Gemert.

Gerard zijn eerste uurwerk.

Cysar Gorot astronomische klok

De hamer van Neefs.

 

 

 

 

Overloon, en een zeldzame combinatie van tijd.

Altijd zoekend naar klokken van Remmen vroeg ik Wiel Hegger uit Tienray of deze er nog wist te staan. Vroeger had Wiel gewerkt bij een vooraanstaande klokken- restaurateur in St. Michielsgestel, en daar de nodige Remmen klokken gezien.

In de mail die ik van hem kreeg stonden diverse Remmen klokken. Een daarvan trok mijn speciale aandacht!

Op de vraag waar die stond, kreeg ik het volgende antwoord: ergens bij jou in de buurt in een oud boerderijtje in Overloon, maar de exacte plaats weet ik niet meer vertelde hij. Ik ken geen oud boerderijtje in Overloon schreef ik terug, alle oude boerderijtjes zijn in de oorlog vernietigd.

Wel had ik eens gehoord dat er in Overloon een noodwoning vol met grootmoeders attributen stond, maar meer ook niet.

Maar na enig speurwerk kwam ik de klok en het adres op het spoor via Rijksmonumenten.

Op het adres is ook het ontmoetingspunt ’t Helder gevestigd. Na de site van ‘t Helder bekeken te hebben, waarbij ik vol verbazing de foto’s bekeek en de geschiedenis over de boerderij las, besloot ik een afspraak te maken met de eigenaar, de familie van den Munckhof.

De boerderij valt niet direct op als zijnde een monument, dat komt omdat er begin vorige eeuw een nieuwe steen is omgezet. De binnenplaats geeft al een heel andere indruk maar eenmaal binnen viel ik van verbazing bijna om. Armoedig zag het er niet uit, denkend aan wat Vierlingsbeekse jongeren wel eens zangerig roepen, ” Loon Loon, erm land, ’s winters woater, sommers zaand “, maar dat ging hier niet op.

Jan Remmen 1768 Well

In een oeroude keuken stond naast de bedstee een klok uit 1768 van Jan Remmen uit Well. Geheel in stijl en kleur met het interieur stond daar de klok, vast gepleisterd aan de muur, en een geheel vormend met de bedstee en deuren.

Terwijl ik de klok uitvoerig fotografeerde vertelde de eigenaar het een en ander over het huis en zijn bewoners. Klokken uit die perioden gebruikte men niet alleen voor de tijd , maar ook om op tijd wakker te worden, want zonder uitzondering waren de Remmen klokken toen voorzien van een wekker  En daarom was het gebruikelijk dat klokken langs de bedstee hingen of stonden.

Vermoedelijk heeft er een tinnen cijferring opgezeten. De reden voor vervanging is niet te achterhalen. Wel is een witte wijzerplaat met zwarte letters in de donkere woningen van vroeger wel veel duidelijker. Zeker voor oudere bijziende mensen!

De tik van de klok veroorzaakte kennelijk geen hinder aan de slapende in de bedstee. Franse comtoise klokken en sommige andere  hadden zelf een koordje om vanuit de bedstee de klok te kunnen laten slaan zodat ze bij benadering wisten hoe laat het was.

Teng Poels, de laatste bewoner.

De boerderij ’t Helder aan de Helderseweg, net buiten de bebouwde kom, stamt uit 1770 en is het stamhuis van de familie Poels. De laatste bewoner was Teng Poels (1918-2002) en aan hem is het te danken dat de boerderij en inboedel nog steeds in de zelfde staat is als voor oorlog. Er is de eerste anderhalve eeuw wel wat aan verbouwd. Zo is er ook een nieuwe steen, vermoedelijk van de ringoven, om het oude huis geplaatst. Dit alles is geschiedkundig interessant.

 

Dat de klok er na zoveel jaar nog staat is een wonder, gezien ook de geschiedenis van Overloon.

Vermoedelijk heeft er een tinnen cijferring opgezeten. De reden voor vervanging is niet te achterhalen. Wel is een witte wijzerplaat met zwarte letters in de donkere woningen van vroeger wel veel duidelijker. Zeker voor oudere bijziende mensen!

 

Zij aanzichten van het uurwerk, links het slagwerk met wekker en rechts het loopwerk. De ketting is  van latere datum, omdat deze klokken oorspronkelijk van touw waren voorzien

Want de klok overleefde zelfs de herfst van 1944.

Hier ging de tijd in de herfst van 1944 tergend langzaam.

Als een van de weinige huizen in Overloon heeft boerderij ” ’t Helder ” de oorlog overleeft. Tijdens de gevechten in de herfst van 1944 vielen er bijna 100.000 granaten in Overloon. Maar het huis, inclusief een tiental mensen in de kelder en de klok, kwamen er heelhuids uit. En dat niet alleen, maar de klok die uit 1768 stamt en vermoedelijk al vanaf 1770 in het huis staat, is nu na ruim 245 jaar nog steeds in goede en bijna originele staat. Bijna! want de touwsporen zijn vorige eeuw vervangen door kettingsporen, wat toen algemeen werd toegepast.

De nok is duidelijk aanwezig.

Aan de boven en onderplaat  kan je zien dat er ook een achterplaat met scharnieren voor deurtjes kunnen hebben gezeten. Dus het zou kunnen zijn dat de klok vroeger op een stoel heeft gestaan.

Voor mij is de boerderij van Poels en het ontmoetingspunt ” ’t Helder ” in Overloon, een combinatie van moderne en verleden tijd.

Niets is mooier dan dat de tijd creëert!

Ontmoetingpunt!

Tontje Michiels

Zo omstreeks 1910, nog voor dat Teng Poels was geboren, liep mijn grootvader diep in de nacht van zondag op maandag vanuit de Deurneseweg in Oploo dwars door de hei richting Venray. Dit omdat hij daar bij de zuster Ursulinen moest gaan werken. Vermoedelijk in de buurt van ’t Helder hoorde hij in de verte gerammel op de heide. Een losgeslagen hond was zijn eerste gedachte. Losgeslagen honden waren gevaarlijk, en mijn grootvader was al eens een stuk van zijn oor verloren aan een hond. Ook heeft hij eens met een rijzadel op weg naar de zadelmaker in Venray, een dolle hond van zich af moeten slaan. Dus hurkte hij tegen de grond om tegen de nachtelijke hemel aan te kijken wat er aan kwam. Hij zuchtte diep want het was geen losgeslagen hond, maar het silhouet van Tontje d’n Dwerg, dat zich  tegen de nachtelijke hemel aftekende. Het rammelende geluid kwam uit zijn kinderwagen die Tontje met zijn scheeperschup achter zich aansleepte. Tontje, die mijn grootvader goed kende, vertelde dat hij ging slapen bij de ringoven op een steenworp van de historische boerderij van Poels. Mijn grootvader was rond die tijd begonnen met de bouw van een boerderijtje met café net over het defensiekanaal, aan de Gemertseweg in Oploo.

—Gemertseweg 27 Oploo gebouwd in 1910 met bakstenen van de Overloonse steenfabriek.

De stenen die van de ringoven in Overloon kwamen, werden met paard en kar via Vierlingsbeek en Boxmeer naar de Gemertseweg vervoerd. Men kon eenvoudig niet (behalve in de zomer) met een kar met stenen rechtstreeks door de natte Peel naar Oploo. En de klok van Jan Remmen stond toen al 140 jaar aan de rand van de peel in een klein boerderijtje in een klein dorpje.

Meer info over de boerderij en ontmoetingspunt ” ‘t Helder” is te vinden op : http://www.helder-overloon.com

Hier ging in de herfst van 1944 de tijd tergend langzaam.

*(Jan Remmen zijn oom Reinerus Remmen uit Boxmeer, bouwde de Boxmeerse klok zonder kroontje.)

Rijksmonument boerderij Overloon: http://rijksmonumenten.nl/monument/518581/boerderij/overloon/

De boerderij gezien vanaf de Merseloseweg.

Prisma biljartklok.

Een kwartje voor een kwartiertje!

Dat koste in de jaren zestig van de 20e eeuw, een potje biljarten. Een vroegere buurjongen die een verwoed biljarter is had een biljart op de kop getikt, voor het zorgcentrum ”Op ’t Hoogveld, te St. Anthonis. Hij belde mij met de vraag: ” of ik een biljartklok wist voor een prikkie “!  Een week later belde de oud buurjongen (inmiddels ook met pensioen) mij op, hij had een klok gekregen, van nog een andere buurjongen. De klok werkte op een kwartje, en hij vroeg mij eens te kijken of deze niet om te bouwen was naar 20 eurocent.

Tijd is kostbaar !

Na de zegels van de klok verwijderd te hebben, had ik het al gezien. Alles is mogelijk, echter dat koste meer tijd als een kwartiertje. Jammer voor het biljartclubje, maar de klok werkt wel op 2 euro cent! Minder werk was het om de klok om te bouwen naar 10 eurocent, en dat heb ik gedaan. Afijn, een mooie gelegenheid om de werking van een biljartklok te beschrijven.een-kwartje4

Het bestaat uit een elektrisch uurwerk dat de tijd aangeeft, met uren, minuten, en  seconden.Het uurwerk dat de tijd aangeeft staat los van het geheel.

Verder gaat er een muntgeleidingssysteem naar een ander elektrisch uurwerk. Dit laatste uurwerk heeft geen voortrein met wijzers, maar een schijf met 4 sleuven. De schijf draait ieder uur een keer rond, tenminste als er genoeg munten in zitten.een-kwartje-16

Eén munt blijft er altijd in zitten, en als je er dan weer een inwerpt  schakelt deze een microswitch in, die het betreffende uurwerk inschakelt voor een kwartier. Het uurwerk stopt als de munt in een van de vier sleuven van de schijf valt, want dan is de microswitch niet meer ingedrukt. Op hetzelfde moment wordt een zoemer met een schelle toon ingeschakeld. Om door te kunnen spelen, moet men er weer een munt inwerpen. Speelt men niet door, dan dienen de biljartballen boven op de klok geplaatst te worden, die dan weer twee micro- schakelaars indrukken die de zoemer doen stoppen. Totaal kunnen er dus 5 munten in. Als dit uurwerk loopt dan brandt er tevens een rood controlelampje op het voorfront.img_7107-vvvv1

Technisch en toch simpel is het systeem om te kleine munten er weer uit te gooien. Het begint met de inwerpsleuf, deze is schuin geplaatst zodat de munt al schuin in het systeem komt. Een juiste munt wordt gecorrigeerd door de muntgeleiding. Als hij te klein is valt deze als het ware over de ”reling” en komt in een afvoergoot terecht, en valt via een andere sleuf uit de klok. Ook als er teveel munten worden ingevoerd vallen ook deze via de afvoersleuf weer naar buiten.

img_7144a

De diameter van een kwartje is 19 mm,  € 0,10 heeft een diameter van 19,75 mm en de € 0,02 is 18,75 mm. Om de klok om te bouwen moest ik de inwerpsleuf en de  muntgeleider ongeveer 0,75 mm breder maken. Makkelijker gezegd dan gedaan! Eerst heb ik het met een sleutelvijl geprobeerd, en daarna met een strip met daarom heen schuurpapier: het resultaat was dat de sleuf wel mooier glad werd, maar de breedte was nog niet goed. Daarna heb ik het materiaal bewerkt met een hamertje zodat de twee u- sleuven 1 mm verder uit elkaar kwamen te staan. img_7148cOm de klok om te bouwen naar 20 eurocent moet de gehele geleider vernieuwd worden en dat is toch wel veel werk.z-11ab

z-13abcimg_7128a

De muntsleuven dienen ook aangepast te worden.

De muntsleuven dienen ook aangepast te worden.

Hollands fabricaat.

 

een-kwartje-16

img_7107-vvvv1img_7144a

een-kwartje-8

De volgende twee foto’s van biljart klokken stonden te koop op markplaats.

een-kwartiertje-14

 

 

 

 

 

een-kwartiertje-12

Als ze je niet weet te vinden> http://www.billard-collection.fr/04-01-04-accessoires-p-05.html    ofeen-kwartje-10

 


Een verrassing!

Verslag bijeenkomst 1 december 2017img_6847v2

Zo vlak voor Sinterklaas is een bijeenkomst altijd gezellig en om er een beetje op in te spelen zou de kasteleinsvrouw voor een verrassing zorgen. Die verrassing was er, in de zaal stond geen tafel of stoel gereed! Zo, dat werd meteen aanpakken om op tijd alles gereed te hebben. Jammer dat er een vijftal afzeggingen waren, en enkele leden kwamen niet opdagen. Dus geen record opkomst waarop ik had ingezet, maar nog altijd drieëntwintig aanwezigen.

Na de opening door René met enkele mededelingen van huishoudelijke aard, deelde hij mede dat er nu het dubbele aantal mensen aanwezig waren dan zeven jaar geleden op onze eerste bijeenkomst. Helaas geldt dat niet voor de meegebrachte attributen!

Monero Carkos Vlado

Monero Carkos Vlado

Voordat we die bespraken mocht ondergetekende enkele dia’s tonen over zijn bezoek aan Gerard van Lankveld uit Gemert, het kasteel, en een bezoek met Gerard naar de klokken van Jean Wilmar.

De attributen kwamen zoals zo vaak van Jos, Cor, en natuurlijk Willy die echt het huis overhoop had gehaald om wat te kunnen laten zien. Prachtig Willy, houd dit gescheiden van de andere spullen thuis, zodat je volgende keer weer wat leuke dingen mee kunt brengen.

Cor had een mooi origineel uit begin 1800 stammende Jockele-Uhr, nog mooier als op de site: www. jockele.de staat.

En Jos had een mooi antiek draaibankje bij zich, toch eens bij Jos gaan buurten om te kijken wat hij nog allemaal meer thuis heeft staan!img_6860v

Hierna kon ik een inleiding geven op het thema van deze avond, en wel over de klokken en frezen van Piet Jansen uit Boxmeer. Marga had tussen de bestellingen door, de tafels nog van een Spaans tintje voorzien. Hierna kon Mathieu Gerese het thema van de avond bespreken, het frezen van tandwielen en rondsels. De avond was te kort voor Mathieu, hij kwam niet verder dan hoofdstuk I , zodat we er in het voorjaar verder gaan met hoofdstuk II. In de rondvraag kwam naar voren om een nieuwe lijst te maken met de kernpunten van ieder zijn hobby, zodat we daar op in kunnen spelen bij de volgende bijeenkomsten.img_6854cccc

Natuurlijk kwam de site van Niek Swelsen ter sprake, en gaf Niek er enige uitleg over.

 

Na afloop kwamen twee oud collega’s elkaar tegen, die zich al lang niet meer gezien hadden. Ai, zegt de een, van jouw heb ik nooit iets gekregen behalve het ontslag, prompt kreeg hij twee staven speciaal materiaal om uit te proberen van zijn oude chef.

Het deed me denken aan mijn zoon, die zei een keer, ons pap heeft nooit gevlogen, behalve bij zijn laatste baas!

Bel met geluid- deemper.

Bel met geluid- demper.

Tot slot kon ik het niet laten om op mijn manier, enkele aan het denken te zetten. Het was een bel om de bijeenkomst in het gareel te houden.

Deze bel had ik s’- middags snel gemaakt naar een idee van Henk van Dijk, die helaas niet aanwezig kon zijn. Hij wilde een voorzitters hamer meebrengen.

De bel had ik snel gemonteerd op een blokje hout waar mijn olie- en vet potje in stonden. Zelfs mijn vrouw vond het leuk, maar wat, als ze vragen waar die potjes voor dienen. “O”, vertelde ik, “dat is simpel het zijn geluid dempers anders klinkt de bel zo luid” !

Groeten en tot ziens in 2017img_6855c

Uit: www. jockele.de

Die von Jacob Herbstreith um 1790 erfundene sog. Jockele-Uhr gehört zu den kleinen Schwarzwalduhren und erreicht auf Auktionen immer wieder beachtliche Zuschläge. Dies mag zum einen auf ihre Größe, zum anderen bestimmt auch auf ihre ansprechenden Schilder aus Porzellan, Messing oder bemaltem Holz zurückzuführen sein.