Piet Jansen uit Boxmeer en zijn draaibank.

Links of rechtshandige draaibank !

Deel II

Martien Jansen poseert bij de draaibank van zijn vader Piet Jansen omstreeks 1931.

De eerst draaibank van Piet Jansen was gemonteerd op een trap- naaimachine. Dit was vroeger normaal voordat er elektriciteit was. En als dat er was, waren de kosten voor een motor hoog. Zoals op de foto onder te zien is, is het bed van hout, en daarop een vaste en losse kop gemonteerd. De vaste kop is ook van hout waarin de hoofdas is gelagerd.

De eerste draaibank van Piet Jansen, met houten bed.

De vaste kop in hout gelagerd.

Het kruissupport is voor het L vormige houten bed gemonteerd, en de drieklauw is onafhankelijk in te stellen. Wat opvalt is dat het vermoedelijk een draaibank voor linkshandige is !

Op een volgende foto uit 1932 is te zien dat het support van voren is vastgezet en het handwiel van de draadspindel voor de langs voeding van rechts naar links is verplaatst. Doch de meest opvallende verandering is dat de vaste kop vernieuwd is, en voorzien van tandwielen, om verschillende snelheden en voeding te verkrijgen. De automatische langs voeding kan in- en uitgeschakeld worden. Hiermee kon Piet Jansen dus ook draadsnijden. Op de foto is te zien dat er een draadspindel is ingespannen.

De draaibank met draadsij- inrichting omstreeks 1932.

Op de foto hieronder is weer een gehele vernieuwde draaibank te zien, welke nu bij de kleinzoon staat opgesteld. Nu echter met een stalen bed, en een andere klauwplaat. De bank heeft ook weer een automatische langs voeding, en heeft wisselwielen om draad te snijden. De losse kop is gemaakt van een stuk spoorrails, en de bank heeft een centrale aandrijving met platte riem. De draaibank heeft dus een centrale aandrijving, waarmee Piet Jansen ook zijn freesbank aandreef. Deze freesbank is ook weer een vernuftig in elkaar gezette bank. Want vergeet niet dat Piet Jansen werkte met onderdelen en materiaal wat voorhanden was. Het was toen maken met wat je had of vond bij de plaatselijke oud ijzer handelaar of smid.

En hiermee maakte Piet Jansen zijn uurwerken, nu met de klauwplaat links.

Over een linkse- of rechtse draaibank valt wel wat te zeggen. Namelijk als je een gedraaid onderdeel gaat polijsten of met een vijl bewerken, zal een rechtshandige geneigd zijn om met zijn linkerarm over de klauwplaat heen te hangen. Mijn vader bijvoorbeeld,  kende dat probleem niet, hij was zowel links- als rechtshandig en kon zelfs tegelijkertijd met allebei zijn handen in spiegelschrift dezelfde woorden schrijven. Maar hij waarschuwde mij wel altijd, als ik weer eens over de klauwplaat heen aan het werken was. Dit gebeurde alleen maar bij kleine draaibanken, bij grootte banken  was dit natuurlijk niet mogelijk. Dus dat Piet Jansen zijn eerste draaibank met de klauwplaat recht bouwde is niet zo verwonderlijk, maar eerder veilig voor rechtshandige.

Piet Jansen links of rechtshandig, bezig met een krukas.

De tandwielkast met rechts de koppeling.

De losse kop gemaakt van een stuk spoorrail.

De schaar voor de wisselwielen.

De wisselwielen.

Foto: Wim, de broer van Piet Jansen achter de draaibank.

Voor de foto toch maar even het goede pak aan gedaan!

Planetarium- astrolabium van Niek Swelsen te bewonderen.

Grote trekpleister a.s. zondag 7 januari in de Locht te Melderslo is het zelf gebouwde unieke planetarium- astrolabium van Niek Swelsen uit Beesel.

De Locht : Broekhuizerdijk 16D, 5962 NM Melderslo
Open van 10.00 tot 17.00

Verder is er deze dag een demonstratie oude ambachten, en muziek van “Gaer gedaon”.

Ook zijn er na de middag diverse klokkenmakers aanwezig. Zij laten zien hoe klokken gemaakt en gerepareerd worden. U kunt bij hen natuurlijk ook terecht met vragen over allerlei uurwerken of reparatiemogelijkheden van oude klokken.

Het planetarium- astrolabium is een fascinerende constructie van tandwielen die uiterst nauwkeurig de stand van de planeten weergeven, wat u live kunt zien!

Detail wijzerplaat Planetarium- astrolabium.

 En natuurlijk zijn ook de klokken van Jean Wilmar te bewonderen. Wilmar (1919-1997) was een autodidact en vervaardigde de klokken helemaal alleen met de hand. Ook enkele foto albums van Jean Wilmar, die graag fotografeerde kan men inzien. Alsmede diverse oude kranten artikelen over Jean Wilmar.

Ook wel de “tovenaar” van Termaar genoemd.

Jan Fimerius uit Bakel is aanwezig met oude ”streekgebonden “ uurwerken van rond de 18e eeuw uit zijn collectie.

Lunarium ontwerp

Verder zijn er uurwerken van Huub van Beek, uit Griendsveen en het door Toon Michiels gebouwde lunarium te zien.

 

De Locht : Broekhuizerdijk 16D, 5962 NM Melderslo
Open van 10.00 tot 17.00

Gerard van Lankveld kijkt hier bewonderend naar een klok van Jean Wilmar.

Torenuurwerk Beers

R.K H. Lambertuskerk van Beers.

Het uurwerk van de kerktoren van de R.K. Kerk van St. Lambertus in Beers, stond ook op mijn lijst van nog te bezoeken kerktorens.

Beers, een plaats van ongeveer 1600 inwoners, en historisch vooral bekend door de Beerse Overlaat, oftewel de “Beerse Maas”, waarvan een beeld vlak bij de kerk hier aan herinnert.

Bij het horen van de naam Beers denk ik behalve aan het monument ook aan café zaal Kaak, nu de Spijker, en aan ” ‘t Wapen van Beers “. De naam van het café zou ik veranderen in: ” ’t water van Beers ” ! Na een afspraak gemaakt te hebben met Harrie van Haren toog ik naar Beers, en gezien het weerbericht, toch maar een dikke jas meegenomen.

Kerk, begraafplaats met het oude raadhuis op de achtergrond.

Weerbericht 7 dec 2017 :

Aan zee wordt de wind in de tweede helft van de ochtend stormachtig en in de kustgebieden is kans op (zeer) zware windstoten.

Vanuit de 15e-eeuwse toren van de Sint-Lambertuskerk in Beers kijk je in noord- westelijke richting uit over de Kraaijenbergse plassen. Voordat de Kraaijenbergse plassen er waren, lag de kerk meer dan 3 kilometer van de Maas. Nu ligt de toren maar 240 meter van het water. Bijna net zo ver als wanneer vroeger de Beerse overlaat onder water liep, want water hebben ze genoeg gehad vroeger in Beers.

Trap naar Angelusklokje

Terwijl ik met Harrie de eerste trap opliep, vertelde hij dat hij nu nog alleen over is om de toren bij te houden. Voordien waren we met z’n drieën. De andere twee collega’s zijn er helaas, door een ongelukkige valpartij van een ladder en trap, niet meer. Overigens heeft de Arbo wet de toren, die uit de 15e eeuw stamt, goedgekeurd voor bezoekers, vertelde Harrie. Toch geruststellend bij het zien van het luik aan het einde van de eerste trap, dacht ik ! Buiten woei de wind alsof ik bij het vrouwtje van Stavoren over het IJsselmeer tuurde.

 

 

1746 kerk van Beers door Jan de Beijer (Collectie BHIC)

Maar binnen was het warm, dit heb ik nog niet eerder meegemaakt dat een Kerktoren zo warm was. Meestal doe je een extra trui aan als je erin gaat,” komt door de kasten van de twee zenders die nu in de toren staan”, vertelde Harrie. “Ja”, zei ik tegen Harrie, “en die geven nu wel de tijd aan”! Op de verdieping gekomen waar het uurwerk stond, keek je tegen de mooie oude balken aan van de 3e zolder. Die constructies zijn altijd weer indrukwekkend. Waarbij ik dan altijd kijk naar eventuele gaten of aanwijzingen van eerdere uurwerken. Want volgens een tekening van Jan de Beijer uit 1747 had de toren toen al een uurwerk.

Het uurwerk aan de voorkant.

Het uurwerk zelf is geëlektrificeerd, zoals wij dat noemen, en staat in een  kabinet-kast zonder naamplaatje. Diverse niet noodzakelijke onderdelen zijn er dan ook, zoals bij vele uurwerken die omgebouwd zijn, niet bewaard gebleven. Het is een uurwerk van het type Korfhage, en is gebouwd en geplaatst in 1911 door F. v.d. Kerkhoff uit Aarle- Rixtel. En vermoedelijk in 1950 door de zoon Jos van de Kerkhof voorzien van een elektrische opwinding. Wanneer het uurwerk computer gestuurd werd is mij niet duidelijk geworden.

H. Antonius, zocht het hogerop!

De toren is in 2014 wel gerestaureerd.

Na de nodige foto’s gemaakt te hebben, gingen we weer terug naar de begane grond. Op de eerste verdieping kwamen we het beeld van H. Antonius met het varken tegen, die het hogerop had gezocht uit voorzorg! Buiten gekomen stond ik met de neus in de wind naast het H. Hart beeld, naar het water in de verte te turen.

Vanaf de trappen voor de kerkdeur kijk je zo over het water.

Harrie van Haren turend naar de toren, met op de achtergrond het park waar het herinnering monument van de Beerse Overlaat staat.

Kabinet met uurwerk.

Om 1 uur te kunnen laten slaan is er een ronde pen gemonteerd in de slagschijf, dit om de micro switch te bedienen.

De houten zolder waar de wijzer aandrijving omhoog gaat.

Zendmast kas. de grote kasten staan op een andere verdieping.

 

De haakse wijzer overbrenging.

Kerk, begraafplaats met het oude raadhuis op de achtergrond.

Binnen wijzerplaat.

Blaaskast van het orgel, een beetje groter dan in een koekoeksklok.

Balustrade boven de gewelven.

Het uurwerk aan de voorkant.

Om 1 uur te kunnen laten slaan is er een ronde pen gemonteerd in de slagschijf.

De Hiersenhof in Beers, waar politicus Jan de Quay woonde.

Kapel bij de de Hiersenhof in Beers, waar politicus Jan de Quay woonde.

Beerse overlaat, nu Kraaijenbergse plassen, met in de verte de kerktoren van Beers.

 

 

Meer over de Beerse overlaat op: https://nl.wikipedia.org/wiki/Beerse_Overlaat

Piet Jansen klokkenbouwer uit Boxmeer.

Hij was wel schoenmaker, maar toch vooral klokkenbouwer!

Schoenmakerij Piet Jansen- Graat, op de foto Anna Graat met zoon Martien.

Piet Jansen, (gehuwd met Anna Graat) geboren in Boxmeer op 7 mei 1886 en overleden in augustus 1982 te Boxmeer, was een stille rustige man, die schoenmaker was van beroep. Hij woonde samen met zijn gezin en zijn vrijgezelle broer Wim aan de Kreupelstraat, nu Burgemeester Verkuilstraat 17 in Boxmeer. Het huis waar de familie Jansen woonde, is nu parkeerplaats voor een supermarkt.

 

Piet Jansen, met achter hem de klok die jarenlang bij de fam. Hinke in de winkel heeft gestaan. En rechts twee klokken door Piet gebouwd.

Piet Jansen werkte overdag als schoenmaker voor de kost, en ging s ‘avonds naar zijn andere werkplaats om klokken te bouwen, waar ook zijn broer Wim aan meewerkte. Al op jonge leeftijd bouwde hij daarvoor  een draaibank, die hij in de loop der jaren aanpaste. In de jaren 1910- 1920 ontwikkelde Piet Jansen ook foto’s, dus duidelijk een man die vele interesses had.

Alle informatie die ik over Piet Jansen heb verkregen is al een verhaal apart. Het begon rond 1960 toen mijn vader vertelde over een bijzondere schoenmaker in Boxmeer!

1930-32-Martien Jansen met de trap-draaibank van zijn vader Piet. (Een draaibank voor linkshandige.)

En eind jaren zeventig kreeg ik over Piet Jansen nog meer te horen van zijn kleinzoon, toen we collega’s waren bij Stork Boxmeer.  Nadat er in De Maasdriehoek van 2009 een artikel over mij verscheen werd ik gebeld door Mevr. Derks- Sanders uit St. Anthonis. Van haar kreeg ik wat foto’s, waaronder een bijzondere foto van haar man, samen met Piet Jansen in de werkplaats.

Piet Jansen (links) en Antoon Derks in de nostalgische werkplaats van Piet Jansen.

Frezen en verdeelschijven gemaakt door Piet Jansen.

Mevr. Derks vertelde verder, dat ze haar man Antoon twee jaar lang dagelijks naar Boxmeer had gebracht in een Dafje , om het vak van klokkenmaker te leren. Er zaten ook foto’s bij waarop Theo Toonen stond, die ik goed kende uit de periode dat ik bij Stork werkte. Theo heeft nog gereedschap van Antoon, vertelde mevr. Derks. En na het bezoek aan Mevr. Derks bracht ik natuurlijk ook een bezoek aan Theo Toonen. Daar viel mijn mond open van verbazing. In een kistje dat Antoon Derks ooit van Piet Jansen had gekregen, en nu in het bezit was van Theo Toonen, zaten bijna alle moduulfrezen en verdeelschijven die Piet Jansen had gemaakt.Verder bezat Theo ook nog enkele foto’s van Piet Jansen en een schrift met daarin de beschrijving van een ” Eeuwigdurende Kalender “.

Later, bij een bezoek aan de kleinzoon van Piet Jansen bladerde ik door een ingebonden jaargang van ” De Horlogemaker ” uit 1884. Op een bladzijde waar een artikel over een eeuwig durende kalender beschreven was, zag ik dat er een plaatje uitgeknipt was. Het uitgeknipte plaatje vond ik later terug tussen de foto’s van Theo Toonen! De ingebonden jaargang van ” De Horlogemaker “ is vermoedelijk in het bezit geweest van horlogemaker Martinus Michiels, een gediplomeerd horlogemaker uit Rijkevoort, die had er  namelijk zijn stempel in geplaatst, en diverse keren zijn naam ingeschreven.

Achterzijde huis P.Jansen.

Theo Toonen die door toedoen van Antoon Derks wel eens mee ging naar Piet Jansen bouwde samen met  Antoon twee staande jaarklokken in 1975. Antoon deed het houtwerk en Theo maakte het uurwerk, de gegevens kwamen van Piet Jansen. Daarna bouwden ze samen ook nog twee staartklokken.

 

Wim Jansen de broer van Piet bezig met de gewichten op te trekken.

Piet Jansen zelf bouwde meestal twee klokken tegelijk, ook een voor J.v. Hoek slijterij in Cuijk, waar ze o.a. in de winkel hingen. Jan van der Hoek was een klokkenliefhebber die regelmatig in Friesland kwam en vandaar ook materiaal of onderdelen meebracht voor Piet Jansen. Een kleine veertig klokken heeft Piet Jansen gebouwd, enkele staande klokken maar meestal het type staart- en stoelklok. De wijzerplaten van Jansen zijn specifiek, althans die van zijn bijzondere klokken. De kenners en verzamelaars van oude klokken, spreekt dat wel aan.

Piet Jansen was een klokkenmaker die het vak verstond, gezien zijn bijzondere klokken qua uiterlijk maar ook technisch. Klokken met maan, dag, week en met carillon en jaarlopers.

Wim Jansen met een stoelklokje.

Zijn werkplaats is gewoon een Anton Pieck plaatje, en zijn draai- en freesbank zijn uniek. Niet een alledaagse draaibank, maar een combinatie samen met de tandwielen freesbank. Een lust voor het oog, tenminste die daar oog voor heeft.

 

 

De unieke draai en freesbank van Piet Jansen.

Het schoenmakers gereedschap van Piet Jansen in het Boerenbondmuseum te Gemert.

 

Enkele bezoeken aan de kleinzoon van Piet Jansen, leverde ook nog mooie foto’s van de draai- en freesbank en het huis op. Maar ook van de vele gietmallen voor ornementen en hoekversieringen die de kleinzoon bewaard heeft.

En het schoenmakers gereedschap van Piet Jansen is nu opgeslagen in het Boerenbond Museum in Gemert, waar het wel te bezichtigen is. De klokken van Piet Jansen zijn voornamelijk in familie bezit.

(De foto’s in dit artikel zijn van familie Jansen en Toon Michiels)

Voorwaar een prachtige verzameling Boxmeers erfgoed!

 

Zijn bijnaam was ”Den Ebbert”  deze bijnaam kennen maar zeer weinig mensen, de naam komt waarschijnlijk van de voornaam van Piet Jansen zijn vader, die heette namelijk Egbertus.

In een volgend artikel meer over zijn draaibank en zijn bijzonder klokken.

 

Artikel in de Gelderlander van 19 april 1961 uit een plakboek van Antoon Josephs uit Oploo.

Huis Piet Jansen aan de Burgemeester Verkuilstraat te Boxmeer, (Inmiddels gesloopt)

Het huis vanuit de tuin.

 

De  staande klok links achter Piet Jansen is in reparatie bij Piet Jansen en beschreven op deze site zie : http://maakeenstijd.nl/?s=hinke+  

1930-32-Martien Jansen met de trap-draaibank van zijn vader Piet.

 

Eeuwigdurende Kalender met een afbeelding. 6 januari 1884

 

 

 

.

Graveer techniek een ” verrijking ” voor klokkenmakers.

Jaqueline Jimmink

Om in sfeer te komen was “de organische sfeer” in het begin van de bijeenkomst niet nodig geweest. Gelukkig kregen maar enkelen dit mee, het deed me wel denken aan het Chinese jaar van de hond in 2018!

Maar nadat de 29 leden en 9 gasten waaronder, een prachtige hond, zich van een plaats hadden voorzien veranderde de sfeer snel tijdens de demonstratie van Jacqueline Jimmink  en kreeg zelfs een euforisch karakter.

Een en al aandacht. ook voor de camera.

Dat Jacqueline Jimmink van Den Burg (Texel) naar Vierlingsbeek kwam voor een demonstratie was al bijzonder! Maar wat zij op deze avond demonstreerde was van een dermate hoog niveau dat deze vakvrouw bij iedereen respect afdwong. De uitleg over hand graveren, waarbij ze ook inging op de zeer belangrijke werkhouding tijdens het graveren, getuigt van vakmanschap.

Jacqueline Jimmink uit Den Burg

Buiten natuurlijke en creatieve aanleg is een goede houding en het gereedschap de fundering voor dit handmatige beroep. Van haar hand komt dan ook graveerwerk wat in atmosferisch perspectief is uitgevoerd, door de schaduw, diepte en het ” grijs ” in het graveerwerk.

Even proberen behoorde ook tot de mogelijkheden.

De graveer technieken van Jacqueline Jimmink zijn een verrijking voor de klokkenmakers die aanwezig waren in Vierlingsbeek, gezien de zeer positieve reacties.

 

 

 

Tom Receveur in actie

 

De beroemdste Hollandse graveur is Rembrandt van Rijn. Maar ook Adriaen Schoonebeek, die voor tsaar Peter de Grote werkte, en zijn leermeester Romeyn de Hooghe , waren meesters. Een andere interessante graveur was Lucas Vorsterman, die regelmatig in de clinch lag met zijn opdrachtgever Peter Paul Rubens.   

 

“steker bulino, burijn, allemaal woorden voor een graveerbeitel”

Een aanrader, als het zich voordoet, is om een van de diverse cursussen of demonstraties van Jaqueline Jimmink in Den Burg te bezoeken. http://www.jacquelinejimmink.com/

Lantaarnrondsel rondsel of tandrondsel! Lantaarnrondsel loopt lichter.

Planetarische sfeer.

Na de demonstratie van dit prachtige beroep kwamen we in andere sferen, namelijk de maan aarde en de zon door een lezing over het bouwen van een lunarium. Een drietal lunarium ’s met verschillende technieken en aandrijvingen werden besproken en kon men ook bewonderen.

(Een pennenwiel is eigenlijk alleen geschikt voor een cycloïde vertanding, maar het loopt perfect met een pendikte van 1,5 mm. )

Sinds de eerste bijeenkomst van onze groep hebben er 99 maan lunaties plaatsgevonden.

Orrery, lunarium, tellurium

Alle tandwielen zijn gemaakt in moduul 1 met evolvente vertanding: Z = 235  dit gedeeld door het pennenrondsel van  Z = 19 = *12.3684210526 maan lunaties per jaar. * 12.3684210526 x 19 = 235  De omloop van de aarde om de zon is 365.2467533.

In dit lunarium, waarvan de wijzerplaat van de hand van Toine Daelmans uit Stiphout is en de berekeningen van Frans Arts uit Gemert, zit de cyclus van Meton. Wat wil zeggen dat in 19 jaar 235 maanlunaties plaatsvinden. Dus de maan staat na 19 omwentelingen van de arm weer in dezelfde positie t.o.v. de aarde en de zon. Op de cijferring kan men de dag, maand, jaargetijden en de dierenriem aflezen.

 

1818 H.Reynen no 192 Sambeek

Een verrassing bij de meegebrachte voorwerpen kwam van Jan Fimerius, een uurwerk uit een staande klok die Jan afgelopen week in Sambeek opdook. Een met ” 1818 H.Rynen no 192 Sambeek ” gesigneerd uurwerk die zelf niet de maker is geweest, en de laatste 20 jaar in een kelder heeft gelegen, wat een geluk genoemd kan worden! De klok en kast geven nu een duidelijk beeld van de verandering van de klokken- mode over enkele eeuwen heen. Het uurwerk met wekker zou gemaakt kunnen zijn door R. Remmen uit Boxmeer. En gezien de signatuur, is het uurwerk waarschijnlijk door H. Rynen uit Sambeek van een staande kast voorzien. Verder hadden Peter Chevalier en Hessel Oosten nog hun versie van een zelfgemaakt verbus apparaat ten toon gesteld, alsmede een mooie kleine comtoise van Cor van de Mond.

 

Lunarium van Willen Boesveld 

Simulatie van Willem Boesveld:

Aarde om zon model – kopie

Lunarium van Willy van Bakel.

Het Echte werk.

Johann Pez a Nückolspun ?
Weet iemand hier meer over.

De rechterzijde van de zaal.

De linkerzijde van de zaal ook vol aandacht.

Pennen- of tand- rondsel! Lantaarnrondsel loopt lichter.

Mooie kleine comtoise van Cor van de Mond.

 

 

 

 

 

Ook daar kom je leden van de klokkengroep Vierlingsbeek tegen.

8e Techniek en Stoomdag Wijchen

De waterklok lijkt je te ontvangen.

De kop zegt het al, je komt ze inmiddels overal tegen. Een beetje reclame op de site helpt daar natuurlijk ook aan mee, alhoewel die op dat moment uit de lucht was. Samen met mijn vrouw bracht ik een bezoekje aan de beurs.

Voordat we ons aansloten in de rij naar de ingang liepen we al twee leden tegen het lijf. Na een toepasselijk stempel ” Z= 8″ bij de kassa liepen we al meteen tegen een waterklok aan, mooi gebouwd en leuk om te zien werken.

 

 

Niet op de minuut.

Verder in de eerste hal ook een paar mooie klokken van Hans Folgering. Op een daarvan geeft een zwemmende schildpad de tijd aan, echter  ”niet op de minuut “ zoals dat bij een schildpad hoort.

Ook de klok met de gewicht- slinger is mooi om te zien, al geeft die vermoedelijk een gemiddelde tijd weer!

 

 

Handboormachine met een verdeelschijf voor verschillende snelheden

Daarna was het tijd voor koffie, waarbij een gezellig gesprek ontstond over draaibanken met een vriendelijke man uit de Liemersstreek. Hierna bezochten we hal twee, waar ik vooral op zoek was naar speciaal materiaal, wat er dan ook niet was. Wel een mooie stand met handboormachines, waar verrassend veel tandwiel techniek in zit.

 

Bij een van de laatste stands viel mijn oog direct op een lunarium, de maker kwam uit Berlikum en al na enkele minuten kwam ik erachter dat zijn vrouw uit de buurt van mijn geboortedorp kwam. Hij is dan ook uitgenodigd om naar onze bijeenkomst op 16 november te komen. En op die bijeenkomst geef ik uitleg over het bouwen van een lunarium en de problemen die je tegen kunt komen tijdens het bouwen.

Lunarium van Willem Boesveld.

Het was dit keer een wat korter bezoek als anders, echter niet minder daardoor.

Hopelijk kunnen we bij Z=9 met enkele leden zelf een stand opzetten!

De waterklok lijkt je te ontvangen.

Niet op de minuut.

Gemiddelde tijd met een gewicht- slinger!

Hans Folgering  signatuur op de klok.

Handboormachine met een verdeelschijf voor verschillende snelheden

 

 

De Tinnegieter met de ” Singvögel ” op de achtergrond.

(In bewerking) Verslag bijeenkomst 1 juni 2017.

De reizende tinnegieter

Omdat op vele antieke klokken loden of tinnen versieringen en wijzerplaten zitten, werd de reizende tinnegieter Rob van Veen uit Grave voor deze avond uitgenodigd.

Voordat Rob van Veen zijn kunsten kon laten zien, werd de bijeenkomst geopend met een kleine diapresentatie over tin gieten in het algemeen. Daarna bespraken we de door de leden meegebrachte attributen, en deze waren zeer uiteenlopend.

Hoekversiering en mal van klok Piet Jansen uit 1945

Een toeval was, dat ik de dag voor de bijeenkomst enkele gietmallen onder ogen kreeg van de Boxmeerse klokkenbouwer Piet Jansen (1886-1982) uit Boxmeer. En enkele van deze gietmallen, die al decennia oud zijn en op zijn klokken zijn verwerkt, kon ik deze avond al tonen dankzij een kleinzoon.

Zangvogels in kooi

Daarna kreeg de ”Singvögel ” van Tom Receveur de volle aandacht, vooral nadat Tom het mechanisme demonteerde, en men de werking kon bestuderen.

Het neusje van de zalm kwam deze avond van Jan Fimerius met een heuse Hansbeekse klok. Deze klokken, waarvan de meeste gemaakt zijn door de familie Lievens uit Hansbeke (B), kun je zelden  bewonderen.

Een niet compleet uurwerk, gesigneerd met Willen Coster Amsterdam, was ook goed voor gesprekstof.

Hierna vulde Rob van Veen de rest van de avond om diverse tinnen voorwerpen te gieten. Het bleek moeilijker dan gedacht! Tin zie je dan ook zelden als versiering van klokken. Ze zijn meestal gemaakt van lood of een legering van lood en tin. Door de uitleg en de experimenten van Rob kregen allen een beter inzicht in wat men kan gieten in ” zand “, en wat niet. Overigens is met lood gieten eenvoudiger, maar mag dit niet in het openbaar. (Looddampen zijn gevaarlijk dus altijd in de buitenlucht of met een afzuiging)

Wat opviel deze avond was niet alleen het geluid van de zangvogels, maar ook andere achtergrond geluiden. Om het gezellige verschijnsel in het vervolg te voorkomen, kunnen we de attributen beter niet meer laten circuleren zodat sprekers de volle aandacht krijgen.

Boek:  Peter G. Schuhknecht Mechanische-Singvogel

Meer over mechanische zangvogels in het boek: Mechanisch Singvögel von Peter G. Schuhkecht, Hannover

En om de werking te bekijken zie onderstaand film op YouTube :

French Bontems Singing Bird Cage Inner Movement : https://www.youtube.com/watch?v=Uq3pTjC6wrQ

Een tip voor de zelfgieters: tin is vrij prijzig, maar op markplaats en kofferbak verkopen staan dikwijls tinnen voorwerpen voor een habbekrats. De tin- lood verhouding is meestal goed om versieringen van te maken.

Gieten van een rozet

De mal is gereed

Het gieten van de tin in de mal

resultaat bekijken

Hoekversiering gieten

Kookplaat met potje tin

Werkplek

Mal van hittebestendige autoplamuur en gietstuk gemaakt door Cor van de Mond.

De mal voor de hoekversiering van de klok van Piet Jansen uit 1945

De Reizende
Tinnegieter Rob van Veen.

 

Dodo, weet ook de tijd!

Het mechaniek achter de klok.

Donderdags voor de Rikketik beurs was ik op bezoek bij de kunstenaar Frans Arts in Gemert.

”Even wachten dan krijg je wat”, zei Frans  tegen Dodo, zijn hondje dat blaffend ons gesprek verstoorde. ”Ja”, zei Frans, ”hij weet beter de tijd als wij en dat zonder horloge”. Frans doelde op het feit dat zijn hond net voor 3 uur s ’middags begint te blaffen. ”Je kunt er de klok op gelijk zetten”, zei Frans. Misschien komt het omdat hij het voorlopen van het slagwerk hoort, bracht ik in, ”dat zou best kunnen” zei Frans.

En vandaag op de beurs van de Rikketik viel mij direct een klok met een mechaniek op. Dat was iets voor Frans dacht ik, een hond die de tijd aangeeft waarbij hij zijn tong en staart roert, en dat zonder te blaffen!

Pendule Carillon Automate Sonneur Odo

Bij een vriendelijke Antwerpenaar stonden ook enkele klokken met speelse mechaniekjes, toch altijd leuk! De man poseerde met zijn klokken voor mij, maar helaas zijn de foto’s niet bijster geworden. Maar dat euvel moet ik bij mezelf zoeken.

Op de beurs was best wel wat te beleven, en het was druk. Persoonlijk zie ik daarom liever dat de stands gesplitst worden in een klokken- en horloge gedeelte.

En het aanbod was groot, waarbij het opviel dat de klokjes uit de tweede helft van de 20e eeuw met karretjes de hal uit werden gereden. Zoals altijd ook even een gezellig praatje met Martin den Heijer uit Heereveen. Ditmaal over schaatsen en brons gieten.

Remmen uurwerk ?

Zelf had ik een klein koekoeksklok uurwerkje gekocht bij de koekoeksklokken specialist, ook uit Friesland. Het uurwerkje had ik vorige week al besteld. De beurs heeft natuurlijk ook de functie van een afhaal centrum. En in de korte tijd dat ik vandaag op de beurs was, kwam ik een zestal leden van de klokkengroep Vierlingsbeek tegen.

Verder viel mijn oog op een uurwerk dat wel eens een werk van Remmen Boxmeer kon zijn.

De klokkenluider   (YouTube: CARILLON A AUTOMATE ROMANET FFR)

Het mechaniek erachter is simpel.

Geen Dodo maar Odo klok.

Bovenzijde van het vermoedelijke Remmen uurwerk.

Remmen uurwerk ?

Het mechaniek achter de klok.

 

 

 

Gerard van Lankveld (Deel II )

Gemert

Kasteel  Gemert vanaf het Ridderplein.

Na mijn eerste bezoek aan het Stereind, wou ik toch wel wat meer weten over Gemert, en Gerard van Lankveld.

Veel had ik over beiden gelezen in artikelen van het Gemerts Heem. Zoals: ”Torenhorologies in Gemert vanaf 1500” en deel II van Ad Otten, ”Museum dr. Guislain 25 jaar bij de tijd” van Ton Thelen en ”In Monera tikt elke klok zijn eigen tijd” door Ad de Koning.

Motus in rota (De beweging van het wiel)

‘Lento Macom Brio’, ‘langzaam maar met glans’

 Samen met mijn vrouw toog ik dus op een middag naar Gemert. We parkeerden de auto op het Ridderplein dat ligt tussen het kasteel en het gemeentehuis. Mijn eerste doel was om in de hal van het gemeentehuis de klok van Gerard te fotograferen. Als je het gemeentehuis uitloopt kan de kolossale klok je beslist niet ontgaan. De klok die Gerard bouwde tussen 1984 tot 1988 heet de ‘Lento Macom Brio’, ‘langzaam maar met glans’. Gemaakt door: ‘Fabriqué par l’empire de Monera’ en is voor mij het mooiste kunstwerk van Gerard van Lankveld. De klok straalt een zeldzame rust uit, door het  langzaam bewegende wiel. (Dat in vaktermen een ”onrust “ wordt genoemd). Hoe heeft hij dit sublieme idee, en de naam, toch kunnen bedenken! Kijkend naar de klok zie je niet direct dat deze werkt, en dat doet mij denken aan een Luiaard!

De onrust zit boven de wijzerplaat.

Jammer dat de klok in de hal niet op de plaats van de balie staat. Dan denk je namelijk meteen aan de ambtelijke tijden! Na de klok uitvoerig te hebben bekeken en gefotografeerd, vroeg ik aan de balie of er veel bezoekers voor de klok kwamen. Het antwoord was: best wel, en ook bezoekers van het gemeentehuis hadden belangstelling voor de klok. Na dit bezoek brachten we een bezoek aan het VVV- kantoor op een plaats bij uitstek, namelijk langs het gemeentehuis. Hier kochten we een pakje kaarten ( geen speelkaarten) maar met de vele kunstwerken van Gerard er op. Het doel is tweeledig: reclame voor Gerard en financiële steun voor de stichting die Gerard zijn belangen beheert. Gezellige mensen daar, waar we nog wat informatie kregen over het kasteel van Gemert, wat op dit moment in Gemert nogal wat voeten in de aarde heeft.

Spiritus Sanctus

de Heilige Geestlaan

Vanaf het VVV- kantoor liepen we samen via de Heilige Geestlaan naar het kasteel, waar de poort over de gracht open stond. ”Is het wel open!”, zei mijn vrouw, “natuurlijk!” zei ik, ”anders stond de poort niet open”. Maar onder het poortgebouw zag ik een plaat met tekst hangen, ”misschien staat daar wat op” zei ik tegen mijn vrouw. ”Je ziet anders niemand” zei mijn vrouw. Meteen hoorde ik achter mij een stem: ”Waar gaat dat heen als ik vragen mag”! , Spiritus Sanctus, dacht ik, en antwoordde: ” naar het kasteel”. ”Maar dat is privé terrein ” sprak de man, en terwijl ik mij omdraaide en naar hem toeliep, zei mijn vrouw nog, ”ziede ge mugt er niet in!” De man in gezelschap van een dame leek wel op een Franse kasteelheer. Ik heb een probleem dacht ik, en stelde mij voor. Ik vertelde dat ik naar Gemert was gekomen om de wijzerplaat van de kasteeltoren en de zonnewijzer in de kasteeltuin te fotograferen.

Horologium solarium (Zonneklok)

Dit om een artikel over Gerard van Lankveld te kunnen maken, en er ontstond een leuk gesprek. ”Bent u de eigenaar vroeg ik”. De betreffende ”kasteelheer” was niet persoonlijk maar wel mede eigenaar, vertelde hij mij. Het werd mij duidelijk dat hij tot de congregatie behoorde die het kasteel beheerde. En de poort stond toevallig open omdat er tuinmannen bezig waren. Dus heb je geluk vertelde de man, je kunt alles fotograferen en neem er de tijd voor.

Horologium solarium (Zonneklok)

Clavum umbra horologii (Spijker schaduw klok)

Detail van de schaduwklok van 8000 kopspijkers.
foto: P.Delisse

Inmiddels was de beheerder op de hoogte van mijn liefhebberij voor klokken. En kwam met een bijzondere verrassing! Binnen in het kasteel heeft eens ( rond 1900) een Franse Jezuïet een zonne- schaduwklok met 8000 kopspijkers in de vloer van zijn kamer gemaakt. Als je even wacht haal ik de sleutel op, zodat we naar binnen kunnen. Dit was nog eens geluk! Na een paar minuten konden we de vloer bezichtigen in een leegstaande kamer, in een leegstaande gebouw, waar de tijd toch gewoon doorloopt! We waren onder de indruk, waarbij ik aan de Jezuïet dacht die dit alles gemaakt had. Jezuïeten leefden sober dus hadden ze ook geen horloge, zeker niet in die tijd, toch hield hij van de tijd wat niet verwonderlijk is.

Een keer anders liften.

Na deze bijzondere zonnewijzer gefotografeerd te hebben, wat bijna niet mogelijk is, zat ik nog met mijn eerste doel. Buiten de poort dacht ik eraan, dat ik ook nog op zoek was naar de muur waar Gerard van Lankveld eens de restanten van het toren uurwerk had gevonden en mee naar huis had gesleept. Toeval of niet er kwam hulp uit de poort, een tractor! De bestuurder stapte uit de tractor omdat hij nog iets moest vastzetten voor hij wegreed. Ik sprak hem aan over het torenuurwerk van Gerard van Lankveld. ”Ja, dat lag toen hier aan de andere kant van de muur op de mestvaalt “ vertelde hij. ”Kan die poort ook los” vroeg ik wijzend op een poort in de muur, ”nee” antwoordde de man. ”Daar waar vroeger de kasteeltuin was lopen nu schapen” vertelde de man. ”Jammer “ zei ik, ik had graag een foto genomen van die voor mij historische plek.

De nu nog steeds ommuurde kasteeltuin, waar Gerard van Lankveld het restant van het uurwerk had gevonden.

”Geen probleem” zei de man ”klim maar in de laadbak, maar niet aan de handel trekken want dan kiep je eruit, en dan til ik je boven de muur”. Zo gezegd zo gedaan, en zo kon ik toch een paar foto’s nemen van de muur. De tractor bestuurder bleek een broer van de “Kasteelheer”. . en zoals een neef van mij zich altijd uitdrukte als hij weer eens een opdracht kreeg: ” Toon ik heb weer alle geluk van de wereld “!

Et Aurum Onocrotalus (De Gouden Pelikaan)

Terwijl de tractor aan de horizon verdween, gingen we op zoek naar een Cafeetje voor een békske koffie. Terwijl ik onderweg nog wat foto’s maakte van het kasteel raakte ik aan de praat met wat plaatselijke hang- ouderen. Ze zaten op een muurtje voor de kasteelgracht. In plat Gimmerts vertelde ze mij dat Gerard van Lankveld zojuist hier op de fiets was langsgekomen. Ik wist dat Gerard in de late middag wel eens naar de ” huiskamer ” ging. ” Onder de boog met de gouden Pelikaan door, en dan kom je vanzelf bij de ” huiskamer “, vertelde een man. Aan het prachtig straatje lag verscholen achter de struiken inderdaad ” De huiskamer ”. Binnen zag ik Gerard direct voorovergebogen over een krant zitten. Gerard stelde mij aan iedereen die het horen wilde voor, als de klokkenmaker die met een artikel over hem bezig was. Het was gezellig daar, iedereen maakte een praatje. Voor mij leek het wel of ik in het kunstwerk van The Beanery was beland. Na een paar foto’s, koffie en wat borrels met Gerard, reed mijn vrouw mij weer terug naar Vierlingsbeek. Een enerverende middag waar ik nog lang herinneringen aan kan ophalen.

Movens et Frui (Blijf bewegen en geniet)

 

 

‘Lento Macom Brio’, ‘langzaam maar met glans’

—Kijkje in het uurwerk van ‘Lento Macom Brio’, ‘langzaam maar met glans’

Achterkant van het uurwerk ‘Lento Macom Brio’, ‘langzaam maar met glans’

De schaduwklok van kopspijkers. Foto: P.Delisse

Wilt u meer weten over deze zonnewijzer kijk dan op onderstaande link.

https://www.zonnewijzerkring.nl/zonnewijzer/meridiaan-met-tijdvereffeningslus/

—Het torentje van de Donjon had in 1760 al een uurwerk.

De Pelikaangang in Gemert.

Gerard in de Gemertse Beanery!

Kasteel Gemert bestaat al sinds de 14e eeuw.

Kasteel Gemert.

De Heilige geestlaan en de tractor die aan de horizon verdwijnt.